Makers Marco Nguyen en Nicolas Athané over Jim Queen: ‘Mensen komen de film kijken in drag, of dragen hun puppymasker’

Eigenlijk kun je Jim Queen zien als een educatieve film – ja, echt – over de verschillende subculturen binnen de homogemeenschap. Je hebt de twinks (slanke jongens), bears (behaarde mannen), pups (gemaskerde fetisj-liefhebbers), jocks (masculiene mannen) en echt nog heel veel meer (zoals twunks, otters en cubs). Niet dat je per se in zo'n hokje hoeft te passen – ik zou bij god niet weten waar ik als homoman zelf onder val – maar wie in vogelvlucht een lesje gay culture wil krijgen: alsjeblieft.

In Jim Queen worden al die groepen opgeschrikt door een virus genaamd Heterosis, dat de Parijse gaybuurt Le Marais van de kaart veegt door homo’s hetero te maken. De eerste symptomen lijken mild: je krijgt langzaamaan een bierbuikje, verliest je gevoel voor mode en wil ineens een gezin stichten. Maar dan volgt de genadeslag: je begint voetbal interessant te vinden. Wow. Kippenvel.

Dit lot treft ook gym queen Jim, een supergespierde socialmedia-guru die tot voor kort bovenaan de homo-voedselketen stond: iedereen wilde met hem zijn, of hém zijn. Maar wanneer hij besmet raakt, stort zijn reputatie in. Hij slaat de handen ineen met zijn grootste fan, twink Lucien, en samen gaan ze op zoek naar een geneesmiddel. Lucien uit bewondering, Jim uit zelfbelang.

Hun roadtrip voert ze langs onder andere een cruising-doolhof vol mannen in trainingspakken die graag aan stinkschoenen ruiken, een gaybar waar dragqueens hun allerbeste performance ooit geven, en duistere raves waar homo’s aan de GHB absoluut niet mogen weten dat de ochtend al lang is aangebroken.

Dat Jim Queen een bijzondere ervaring is, bleek al tijdens het afgelopen festival van Cannes. De film ging er in première en de aanwezige filmjournalisten waren laaiend enthousiast. Als we makers Marco Nguyen en Nicolas Athané een paar maanden na de wereldpremière via Zoom spreken, reageren ze trots op al die vroege lof. Volgens hen moet je de film vooral zelf ondergaan. ‘Jim Queen in een volle zaal zien is alsof je op een feestje bent,’ vertellen ze. ‘Mensen komen in drag, of dragen hun puppymasker.’

We dachten dat al die subculturen van puppies, bears en specifieke kinks fabeltjes waren

Nguyen: ‘Wat mij betreft moedigen we iedereen aan om in hun meest trotse Pride-outfit te komen. Of weet je wat? Als je hetero bent, kom lekker in je voetbalshirt, en als je queer bent, neem je regenboogvlaggen mee. Ik kreeg laatst een berichtje op Instagram van iemand uit Angoulême, het kleine Franse stadje waar ik vandaan kom, met de vraag of hij zijn vlag mee mocht nemen naar de film. Dat ontroerde me enorm. Bezoekers eigenen zich de film toe. Hij is niet meer van ons.’

Hoe kwamen jullie op het idee om een film te maken over een virus dat homoseksuele mannen hetero maakt?

Nguyen: ‘Het eerste idee voor de film was eigenlijk helemaal geen virus. Ik wilde puur de gay community in Parijs laten zien zoals ik die ken. Ik ben zelf gay en kwam zo’n 25 jaar geleden in Parijs terecht. De cultuur en diversiteit daar is zo rijk, ik zag daar een verhaal in. Samen met co-schrijver Simon Balteaux dacht ik op een gegeven moment: deze wereld is zo fantastisch, maar wat nou als-ie op een dag verdwijnt? Zo werd het idee voor het virus geboren.’

‘Dat was in 2018. Het waren gekke, maar eigenlijk heel hoopvolle dagen. Het homohuwelijk was net legaal in Frankrijk, de acceptatie in Parijs nam toe en door de opkomst van PrEP [een medicijn waarmee je kunt voorkomen dat je hiv oploopt, red.] was er eindelijk hoop aan een einde aan alle ellendigheid. Het scenario van Jim Queen begon destijds als een grap, een dystopische wereld waarvan we dachten: stel je voor dat we daar in zouden moeten leven.’

In een eerdere versie verloren de bears al hun lichaamshaar, maar dat hebben we uiteindelijk geschrapt

Jullie schreven de film als een viertal: twee van jullie zijn gay, twee zijn hetero.

Nguyen: ‘Nicolas en ik deden de regie en schreven het scenario samen met Brice Chevillard en Simon Balteaux. Omdat Balteaux en ik als gay mannen de community van binnenuit kennen, konden wij waken over de details en de authenticiteit van het verhaal. De heterojongens stonden er veel verder vanaf. Wij waren een soort vertalers voor hen.’

Athané: ‘We leerden echt van elkaar. Als straight guys dachten wij heel naïef dat de gay community één groot en gezellig vriendenblok was. Toen kwam Marco aanzetten met het personage Jim, een rasechte gym queen. Hij legde ons uit dat de community meer een soort jungle is waarin de gym queens, de mannen met de strakke lichamen en de baarden, bovenaan de piramide staan. We geloofden hem eerst niet. We dachten dat al die subculturen van puppies, bears en specifieke kinks fabeltjes waren. We moesten echt mee op sleeptouw genomen worden naar de Marais, naar de gayfeesten en de darkrooms, om te zien dat dit de realiteit is.’

Hoofdpersoon Jim is dus de ultieme gym queen. In hoeverre reflecteert hij jullie blik op de queer community?

Nguyen: ‘Jim representeert waar de community heel erg op gefocust is. Als je niet die perfecte abs, borstkas, baard en haren hebt, tel je in bepaalde subculturen niet mee. Je wordt niet gezien of gerespecteerd. Met Jim wilden we de toxic masculinity die óók binnen de gay community bestaat op de hak nemen. Er zijn niet alleen heteronormen, er zijn ook heel dwingende gay normen waar je in moet passen. Dat kaarten we aan met humor en vriendelijkheid, want we willen niet moraliseren of oordelen. De boodschap van de film is: we zijn allemaal verschillend, maar als er een gemeenschappelijke vijand opduikt die je dreigt te vernietigen, moet je elkaar recht in de ogen kunnen kijken en het samen uitvechten.’

Voor een gym queen is het de ultieme hel om ineens alle buitenspelregels van het voetbal uit je hoofd te kennen

Hoe hebben jullie gebrainstormd over de symptomen van het virus?

Nguyen: ‘Dat was ontzettend moeilijk. We wilden systemen en normen aanvallen, niet de mensen zelf. Dus een symptoom als het maken van een enorme mode-misstap is makkelijk, dat is gewoon grappig en subjectief. Maar het verliezen van je buikspieren is ingewikkelder, want je wil niet suggereren dat dik zijn niet oké is. Het verliezen van die spieren is in onze film puur pijnlijk omdat Jim een gym queen is. Je verliest je cultuur en je identiteit. In een eerdere versie verloren de bears al hun lichaamshaar, maar dat hebben we uiteindelijk geschrapt. Aan het einde zie je een personage dat hetero-positief is en plotseling aan zijn gedragen sportschoenen ruikt en roept dat het stinkt. Stinkende schoenen waren juist zijn kink en daarmee raakt hij zijn identiteit kwijt.’

Athané: ‘De satire zit ‘m in het omgekeerde. We draaien de boel radicaal om. Voor een gym queen is het de ultieme hel om ineens alle buitenspelregels van het voetbal uit je hoofd te kennen. We houden de maatschappij een spiegel voor en zeggen eigenlijk: hoe zou jij het vinden als we jouw hele hetero-leven, alles waar je van houdt en hoe je je relatie vormgeeft, ineens bestempelen als een officiële, te genezen ziekte? Dat laat de absurditeit zien van het idee dat homoseksualiteit een ziekte zou zijn.’

Er zitten behoorlijk wat expliciete beelden in. Hebben jullie de animators de vrije hand gegeven?

Nguyen: ‘Onze animators brachten zelf veel creativiteit en bizarre ideeën mee naar de studio. Iedereen ging helemaal aan op dit project. Maar wat betreft de ranzige grappen hebben we de boel juist heel strak geprobeerd te controleren. Ik vind de film nergens plat of ordinair worden. We gebruiken die shockerende, trashy humor als instrument om het verhaal vooruit te helpen. Mensen alleen maar shockeren is heel makkelijk, maar mensen écht hardop laten lachen is een kunst.’

Jim Queen is geen typische, brave animatiefilm geworden. Welke visuele inspiratiebronnen hebben deze volwassen stijl gevormd?

Nguyen: ‘Visueel zijn we erg beïnvloed door Rick and Morty en Steven Universe. Maar we zijn ook allemaal opgegroeid met Disney en de klassieke prinsessenfilms. De film zit vol met popcultuur-referenties. Het cruising-doolhof heeft een Miyazaki-vibe, Jim die zijn gaydar gebruikt, is een directe knipoog naar Dragon Ball Z, en er zitten grappen in die verwijzen naar The Sixth Sense, The Matrix en Seven. Als je van film of popcultuur houdt, is het een feest om al die paaseitjes in Jim Queen te ontdekken.’