Asghar Farhadi en Isabelle Huppert over Histoires parallèles: 'De verleiding om anderen te observeren is er altijd geweest'

Ik gluur, jij gluurt, wij gluren. Welkom in het voyeurs-universum van Histoires parallèles, waarin de grenzen tussen feit en fictie modderig zijn en er van alles door elkaar loopt. De katalysator in de nieuwe film van regisseur Asghar Farhadi (A Separation, The Salesman) is de nukkige en extravagante schrijfster Sylvie (Isabelle Huppert), die haar dagen slijt in haar rommelige appartement in Parijs. Ter inspiratie voor haar nieuwe boek gebruikt ze een telescoop om bij haar overburen naar binnen te gluren. Zonder enige context of kennis vult ze hun bestaan in met haar eigen fantasie, en krijgen de mensen een ander leven toebedeeld via haar ouderwetse typemachine. Dat lijkt onschuldig – en het voyeurisme zal geen schrijver onbekend zijn – maar wanneer de jonge dakloze Adam (Adam Bessa) in haar leven komt en haar manuscript in handen krijgt, beginnen Sylvie’s verzonnen verhalen een eigen leven te leiden.

Terwijl Adam en Sylvie zich bezig houden met de beelden van onbekenden, zijn de overburen – gespeeld door Virginie Efira, Vincent Cassel en Pierre Niney – vooral druk met hun werk als freelance geluidsmakers bij natuurdocumentaires. Hoe klinkt een vleugelslag van een vogel in een appartement in Parijs? Of beter: hoe maak je het geluid van een vleugelslag geloofwaardig na?

We spreken regisseur Asghar Farhadi en hoofdrolspeler Isabelle Huppert tijdens het Filmfestival van Cannes, een dag na elkaar, met hetzelfde groepje journalisten en op hetzelfde winderige terras. Terwijl Huppert haar flinke zonnebril bij aankomst verruilt voor een nog grotere, wordt Farhadi bijgestaan door de iconische tolk en polyglot Massoumeh Lahidji, die tijdens het interview vanuit het Farsi vertaalt.

Ik heb mijn verbeeldingskracht echt ontwikkeld door te luisteren

Farhadi vertelt over het contrast tussen de buren. 'Voor Isabelle’s personage is er alleen het beeld, zonder enig geluid of tekst, terwijl zij juist alleen maar werken met geluid. Wat zij doen, en wat wij daarvan zien, is feitelijk het thema van de film: re-creatie, het hervormen van iets dat al bestaat. We beschouwen een documentaire vaak als 'echter' dan fictie, en een natuurdocumentaire als de meest authentieke manier om de realiteit te vangen. Maar we laten zien dat ook dat allemaal nep en kunstmatig is. En daar zit het kernidee van de film: de werkelijkheid is iets wat altijd opnieuw gecreëerd en verteld wordt.’

'Ik ben altijd al meer geïnteresseerd geweest in geluid dan in beeld. Waar dat vandaan komt weet ik niet precies; misschien omdat ik ben opgegroeid als luisteraar. Een van mijn familieleden kon geweldig verhalen vertellen, en ik heb mijn verbeeldingskracht echt ontwikkeld door te luisteren.'

In de film lopen er tal van verhalen door elkaar, waarbij de grenzen tussen feit en fictie steeds verder vervagen. Hoe sluit de titel van de film hierop aan?

Farhadi: ‘De structuur van de film is in het begin vrij gewaagd, omdat je verschillende verhalen hebt, wat een beetje verwarrend kan zijn. Door de titel wil ik de kijker een hint geven, over dat er twee verschillende verhalen zullen zijn, die je tegelijkertijd ontdekt. Maar op een dieper niveau is er natuurlijk ook de verwijzing naar de parallel tussen fictie, verbeelding en realiteit.’

De film is een bewerking van een aflevering van de Dekalog-reeks van de Poolse regisseur Krzysztof Kieślowski. Hoe is dat gegaan?

Farhadi: ‘Ik bewonder Kieślowski en ik wilde inspiratie putten uit zijn werk. Eerst was er het idee om zijn Dekalog-reeks te bewerken tot een serie, maar daar was ik niet echt in geïnteresseerd. Toen kwam het idee dat ik van een van de afleveringen een speelfilm zou kunnen maken. Daar voelde ik wel wat voor, en ik koos voor aflevering zes, A Short Film About Love. Toch zat ik met de vraag: als een film goed is, wat heeft het dan voor zin om het opnieuw te doen? Waarom zou ik een remake maken? En als ik dan iets persoonlijks wil doen, hoe sla ik een brug tussen Kieślowski’s wereld en de mijne? Er hangt een soort geur in films van Kieślowski:een bepaalde stemming in de muziek, in de beelddiepte en het acteerwerk. Het kostte me veel tijd om die wereld echt te kunnen te betreden, terwijl ik tegelijkertijd ook trouw bleef aan mijn eigen perspectief.’

Ashgar is niet zo'n psychologische regisseur die van die abstracte regieaanwijzingen geeft

Huppert: ‘Je zou kunnen denken dat Ashgar slechts Kieślowski’s film bewerkt, maar op een bepaalde manier ‘steelt’ hij bepaalde elementen en transformeert hij ze. Hierdoor ontstaat er iets nieuws, iets heel anders. In A Short Film About Love is mijn personage bijvoorbeeld een man, en de positie van de schrijver was ook niet hetzelfde. Ik denk dat de film uiteindelijk ook een eerbetoon is aan filmmaken zelf, en een duidelijke metafoor voor Ashgar zelf, als filmmaker.’

Verrekijkers, peeping toms, surveillancecamera’s: is voyeurisme iets van alle tijden?

Farhadi: 'Ik denk dat de verleiding om anderen te observeren er altijd is geweest. En dat is ook precies wat we nu doen met social media: we gluren de hele tijd in het privéleven van iedereen. Maar de echte vraag – die ook de kern van de film vormt – is: wat is de relatie tussen dat piepkleine beeldje dat je door het gat van een telescoop ziet, en de werkelijkheid?'

Voor de film kwamen de grootste namen uit de Franse filmwereld samen op één set: Vincent Cassel, Virginie Efira, Pierre Niney, Adam Bessa, Catherine Deneuve. Was dit vanaf het begin de inzet van de casting?

Farhadi: 'Ik begon zeker niet met het idee dat ik de beste Franse acteurs bij elkaar wilde brengen. We begonnen de rollen gewoon een voor een te casten. Ik had al wat acteurs in gedachten, en ik dacht: laten we die persoon gewoon vragen. Misschien hebben ze tijd, misschien niet, en dan gaan we door naar de volgende. En uiteindelijk kreeg ik voor alle rollen mijn eerste keus.'

'Eerlijk gezegd dacht ik niet dat ik al deze topacteurs in de film zou krijgen. Neem Catherine Deneuve: ik wist dat de rol van de uitgever heel belangrijk voor me was, ook al is het maar één scène. Ik wist dat het een sleutelscène was en zij een sleutelpersonage. Toen ik met mijn assistenten sprak, zei ik dat ik iemand wilde met de charme en autoriteit van 'een Catherine Deneuve'. De producent zei: waarom sturen we het niet gewoon naar Catherine Deneuve zelf? Ik dacht: kom op, je kunt Catherine Deneuve niet vragen om langs te komen voor één scène, maar de producent deed het toch, en ze accepteerde meteen. Dat was een onverwacht cadeau. Ik herinner me de dag dat ze kwam: er hing zo'n speciale sfeer op de set, voor de hele cast en crew.’

Ik moest erg nauwkeurig werken, omdat alles in het script heel bewust was opgebouwd. Alles haakt in elkaar

Huppert: 'Ik ben dol op haar, ze is een fantastisch mens. En die scène is heel smeuïg, erg grappig en ook een beetje pijnlijk, want ze daagt me echt uit. Kijk: je komt als schrijver aan met je hele leven op papier, en je hebt het gevoel dat je iets heel persoonlijks hebt geschreven. En de manier waarop Catherine mij dan wegwuift... ik ken dat gevoel heel goed, het is echt wreed. Dat is ook de rol van een uitgever. Al schrijf ik zelf niets, niet eens een dagboek.’

En als je ze eenmaal op de set hebt, hoe stuur je zo’n ervaren groep mensen aan?

Farhadi: 'Ik moest erg nauwkeurig werken, omdat alles in het script heel bewust was opgebouwd. Alles haakt in elkaar. We konden niet zomaar iets aanpassen, want dan kwamen we een kwartier later in de film in de problemen. Tegelijkertijd mag je acteurs nooit het gevoel geven dat ze marionetten zijn die alleen maar naar jou en je aanwijzingen moeten luisteren. Je moet ze de ruimte geven om zichzelf te uiten, dus het is altijd zoeken naar de juiste balans. Hoe goed je ze ook aanstuurt, het blijft hun lichaam en hun aanwezigheid op beeld. Het moet uit henzelf komen.'

Als ik alleen thuis ben en geen andere manier heb om mijn sigaret aan te steken, gebruik ik de broodrooster. Isabelle kreeg het maar niet voor elkaar

Huppert: 'Ashgar is niet zo'n psychologische regisseur die van die abstracte regieaanwijzingen geeft als ‘je moet zo zijn’ of ‘je moet je zo voelen’. Gelukkig maar, want dat is toch niet het soort informatie waar ik iets mee kan. Vanaf het begin was hij minutieus en gericht op de details van de film. Bijvoorbeeld bij de kostuumkeuzes voor mijn rol: hij bepaalde de kleur, de vorm, alles. Ik probeerde talloze opties met de kostuumontwerper en elke keer dacht hij erover na, en gaf hij nieuwe aanwijzingen aan de kostuumontwerper. Ik hou daarvan, omdat ik meteen zag hoe sterk hij dit personage vormgaf en me precies de visie gaf die hij voor ogen had.'

Een van de grappigste en karakteristieke momenten van Isabelle’s karakter is wanneer zij haar sigaret aansteekt in de broodrooster. Hoe is die scène ontstaan

Farhadi: 'Haha, dat komt echt voort uit mijn eigen ervaring. Ik raak mijn aansteker altijd kwijt – nu heb ik er bijvoorbeeld ook geen bij me. Dus als ik alleen thuis ben en geen andere manier heb om mijn sigaret aan te steken, gebruik ik de broodrooster. Ik ben inmiddels een echte professional, ik doe het perfect. Isabelle kreeg het maar niet voor elkaar; de sigaret bleef maar in de broodrooster vallen. Niemand op de set vond het makkelijk. Alleen ik wist hoe het moest.’

Huppert: 'Ik was heel onhandig op de set, en stond maar te prutsen met die broodrooster. Ik ben nou eenmaal niet zo praktisch ingesteld. Maar uiteindelijk lukte het en was het heel grappig, en dat hebben we in de film gehouden.'