Op het winderige waddeneiland Amrum zijn de laatste dagen van het Derde Rijk aangebroken. Terwijl zijn buren en vriendjes stiekem naar de verzetsradio luisteren, pronkt het portret van Adolf Hitler nog trots aan de muur bij 12-jarige Nanning. Zijn moeder, van oorsprong Amrumse, is een fanatieke nazi-aanhanger én hoogzwanger. Vanuit Hamburg is het gezin naar het oude familiehuis getrokken, waar generaties walvisjagers voor hen hebben geleefd. Nannings vader, een hoge SS-officier, is achtergebleven op het vasteland, waardoor het jongetje de rol van ‘man des huizes’ op zich neemt.
Wanneer zijn moeder vanwege het naderende einde van de oorlog stopt met eten, struint Nanning dan ook dapper het hele eiland over voor haar favoriete lievelingssnack: witbrood met boter en honing. Het zijn luxe-producten die in oorlogstijd nauwelijks te krijgen zijn. Maar Nanning zet alles op alles om zijn moeder gelukkig te maken. Of hij nu moet vechten met jongeren uit de buurt, een zeehond moet naspelen of een geul met drijfzand moet doorkruisen.
Met Amrum produceerde en verfilmde de Turks-Duitse regisseur Fatih Akin het script van zijn mentor, de Duitse filmmaker en acteur Hark Bohm, die het verhaal baseerde op zijn eigen jeugd. In de jaren 70 en 80 werd Bohm bekend met zijn films Nordsee ist Mordsee, Moritz, liebe Moritz en Yasemin. Toch zullen de meeste mensen hem herkennen als acteur uit verschillende films van Rainer Werner Fassbinder, één van de koplopers van de Nieuwe Duitse Cinema uit diezelfde periode. Zo kan je Bohm zien als verzetsman in Lili Marleen (1981), als boekhouder in Die Ehe der Maria Braun (1979) en als verrader in Berlin Alexanderplatz (1980).
Met Fatih Akin bouwde hij een lange samenwerking op. Zo schreven ze samen de scripts voor Akins Tschick (2016) en Aus dem Nichts (2017), en speelde Bohm een rol in Der Goldene Handschuh (2019). Akin spoorde Bohm aan om zijn jeugdherinneringen om te schrijven tot een script, en toen Bohm te ziek werd om het te verfilmen, vroeg hij Akin om ook de regie op zich te nemen. Bohm overleed op 14 november 2025, een paar maanden na de wereldpremière in Cannes eerder dat jaar.
Als iemand je vraagt om de regie van een film over te nemen, is dat niet hetzelfde als een pizza bestellen
In Cannes, aan tafel met een groepje Europese filmjournalisten, vertelt Akin getwijfeld te hebben of hij de regie van Bohm over wilde nemen. Normaal gesproken maakt hij films die dichtbij hemzelf liggen en waarin zijn persoonlijke ervaringen een belangrijke rol spelen in het maakproces. Toch besloot hij het te doen. ’Ik heb het niet gedaan vanwege het onderwerp, maar omdat Bohm het aan mij vroeg. Ik zei ja tegen hem, maar heb zelf geen persoonlijke band met het materiaal. Als iemand je vraagt om de regie van een film over te nemen, is dat niet hetzelfde als een pizza bestellen. Je moet er de rest van je leven mee leven, je moet je geld uitgeven en heel hard werken.’
Gaandeweg bleken er meer persoonlijke ingangen in het verhaal voor Akin, die in Hamburg geboren is als kind van twee Turkse ouders. ‘De mensen van Amrum zijn een minderheid in de meerderheid. Op een bepaalde manier zijn het buitenstaanders. Zo spreken ze op Amrum geen Duits, maar Noord-Fries. Het viel me op dat de bewoners de taal op dezelfde manier vermengen als Turkse mensen in Duitsland het Duits en het Turks mixen. De ene helft van de zin in de ene taal, de andere helft in de andere. Eén van de families hielp ons daarmee op de set.’
Toen we een scène op een boot gingen opnemen, zagen de Amrummers meteen dat dit niet mijn eerste keer op het water was
‘Waar ik vooral veel overeenkomsten zag was dat mijn vader ook visser is geweest – net als bijna iedereen op het eiland – maar dan op de Zwarte Zee. Toen we een scène op een boot gingen opnemen, zagen de Amrummers meteen dat dit niet mijn eerste keer op het water was.’
Toch bleef de voornaamste ingang Hark Bohm zelf en zijn persoonlijke band met het waddeneiland. ‘Iedereen op het eiland weet wie Hark Bohm is. Hij was te ziek om zelf mee te gaan, maar van een afstandje zei hij: praat met deze man en die kerel. Mensen op het eiland kenden hem nog van vroeger, de oudere generatie had hetzelfde meegemaakt als hij.’
Akin kreeg toestemming van Bohm om het script te herschrijven en naar zijn hand te zetten. Zo is de zoektocht naar het witbrood met boter en honing een jeugdherinnering van Bohm, maar Akin voegde daar zijn eigen elementen aan toe. ‘Het moment waarop Nanning een vis vangt en andere kinderen zijn vis stelen en hem in elkaar slaan: dat is iets van de grote stad, waar ik als kind ben opgegroeid. Als je daar in de verkeerde buurt bent, als je de verkeerde jas hebt of twee goede schoenen, dan pakken ze het van je af en ben je het kwijt.’
Ik ben een mens en daarom voel ik me verantwoordelijk
Zijn Turkse familiegeschiedenis maakte dat Akin eerst meer afstand voelde tot de Holocaust en de misdaden van Nazi-Duitsland. Dat veranderde nadat hij in 2014 The Cut maakte. Die film is een historisch drama dat zich afspeelt in 1915 en gaat over een man die de Armeense genocide overleeft, maar vrijwel alles in zijn leven verloren heeft. Het verhaal refereert aan de systematische volkerenmoord waar tussen de 1 en 1,5 miljoen Armeniërs in het Ottomaanse Rijk werden vermoord onder het regime van de Jonge Turken, en wordt door historici als een van de eerste moderne genocides gezien.
‘Voordat ik The Cut maakte, dacht ik: de Holocaust is niet mijn schuld. Het zit niet in mijn DNA, dat trauma. Duitsers moeten dat aanpakken, niet ik. Maar tijdens het maken van de film leerde ik: het maakt niet uit of het Duitsers waren die het Joden aandeden, of Turken die het Armeniërs aandeden. Ik ben een mens en daarom voel ik me verantwoordelijk. Ik denk dat het te makkelijk is – of we maken het te makkelijk – als we zeggen: het is niet mijn verantwoordelijkheid. Dan loop je ergens voor weg, en dat wil ik niet.’
