In de islam is de As-Sirat de brug over de hel waarover iedere ziel moet oversteken om Het Paradijs te bereiken. Hier luidt: wie goede daden verricht, mag razendsnel oversteken – wie dat niet doet, valt in de diepte. In Sirat haalt regisseur Oliver Laxe de brug uit de hemel en trekt ‘m als een stoffige weg dwars door de Marokkaanse vlakte: een pad dat hij op het ritme van de soundtrack volledig laat binnenkomen. Zijn film kan je dan ook het best omschrijven als een brug op wielen, tussen hemel en hel, bestuurd door de constante bas van techno.
En wie beproeft ‘m? Wie waagt de oversteek? In Sirat is dat vader Luis (Sergi López), zijn zoon Esteban en hun hondje Pipa. Laxe opent de film en dropt het drietal direct midden in de woestijn, op een illegale rave die op uitbarsten staat. Ze zijn daar niet om te feesten, maar om te zoeken. Ze hebben vernomen dat hun geliefde dochter/zus Marina hier laatst nog is gespot: Marina hield wel van een feestje, maar dit keer is ze niet meer thuisgekomen. DJ Kangding Ray’s Amber Decay trekt als een rilling over de huid van alle aanwezigen, terwijl de woestijngrond trilt. Vader en zoon banen zich een weg door de zwetende massa, op zoek naar Marina – dochter, zus, en nu een vermiste schim. De bas beukt alsmaar door en Luis en Esteban houden hun hart vast: is ze hier nog ergens, of zijn ze al te laat?
In Sirat is de muziek de hoofdpersoon. Niet het zoekende drietal of de feestgangers die het gebroken gezin proberen te helpen. Het zijn de beats van Kangding Ray die bepalen waar het verhaal naartoe gaat. Op de achtergrond krijg je kleine details mee over de wereld waarin de personages zich bewegen: er is een Derde Wereldoorlog gaande, er hangt dreiging in de lucht – maar elke poging tot duiding wordt gestilt door een muur van geluid.
Op het New Horizons Film Festival in Polen spreken we de man achter die muur: de van oorsprong Franse componist en techno-dj Kangding Ray. De avond ervoor bouwde hij nog een groot feest op het festival met zijn eigen set; nu zit hij tegenover ons, maar met zijn hoofd lijkt hij alweer bij de volgende rave. Hij ziet eruit alsof hij de slaap al dagen heeft overgeslagen. Een indruk die hij bevestigt als hij vertelt dat hij vanmiddag nog de trein naar Berlijn pakt: daar wordt ie diezelfde avond alweer verwacht voor een set in een (waarschijnlijk) donkere, grimmige bunker.
Het is het leven van een man die de Berghain sound mede heeft vormgegeven en die op grote Nederlandse festivals als Awakenings en Draaimolen de diepe, schurende randen van de techno opzoekt. Kangding is van top tot teen in het zwart gekleed: van zijn pet tot aan zijn sokken. Alleen zijn gezicht is wit — precies zoals je hem zou uittekenen als je zijn muziek hoort. In Cannes won hij de Soundtrack Award voor de film, en hier in Polen vragen we de 47-jarige dj naar die fysieke dreun van geluid die hij met Sirat heeft neergezet.
Jij bent dj, Oliver Laxe is filmmaker: was er direct een gedeelde taal tussen jullie, of moesten jullie die eerst nog vinden?
‘Het klikte eigenlijk meteen. Oliver kende mijn muziek al en wist precies waarvoor hij bij mij aanklopte: hij zocht niet zomaar een soundtrack, maar een geluid dat schakelt tussen keiharde techno en gelaagde ambient. Omdat al die elementen in mijn werk zitten, voelde hij dat mijn sound aansloot bij zijn visie. Nadat hij me benaderde, heb ik zijn films bekeken en merkten we dat we intellectueel heel erg op dezelfde lijn zaten. Er was geen twijfel: ‘Jij bent de juiste persoon’, zei hij.’
Hoe werkt dat proces van muziek maken voor een film waarbij de soundtrack zo allesbepalend is?
‘Oliver en ik werkten met heel veel verschillende referenties. We zaten uren te praten, niet alleen over de scènes, maar over filosofie, religie en spiritualiteit. Hij kwam dagenlang naar mijn studio in Berlijn om ideeën over en weer te schieten. Op basis van die gesprekken en het script ben ik gaan componeren, nog voordat er één frame was gefilmd. Daardoor lag tachtig procent van de muziek al klaar voor de opnames begonnen. De rest ontstond pas in de montage; soms werken beelden toch anders dan je op papier had bedacht. Dan moet je de 'magie' vinden door simpelweg dingen te proberen: trial-and-error.’
De muziek is er om dingen tastbaar te maken op een abstracte manier: het moet het gewicht van het verhaal dragen
De openingsscène met de rave in de woestijn is fenomenaal. Heb je die track specifiek voor de film geschreven?
‘Nee, de muziekkeuze uit die scène was vanaf het begin heel duidelijk. Dat is een bestaand nummer dat ik in 2014 heb gemaakt: Amber Decay. Toen Oliver me benaderde, zei hij direct: Dit nummer wil ik voor de eerste scène. Hij had dat beeld al in zijn hoofd. Ik heb er alleen een nieuwe edit van gemaakt: iets sneller en rauwer omdat het een free party is. Er zitten twee bestaande tracks in de film, de rest is volledig nieuw.’
Er zit weinig dialoog in de film. Welke rol speelt de muziek in het vertellen van het verhaal?
’De muziek is er vaak om dingen uit te leggen of tastbaar te maken op een abstracte manier. Het moet het gewicht van het verhaal dragen. Eigenlijk zie je gedurende de film de techno langzaam uit elkaar vallen. De harde beats maken steeds meer plaats voor ambient en textured techno, alsof de muziek wordt uitgekleed tot de kern. Aan het einde blijft er iets over dat een antwoord geeft: een sprankje hoop of licht. Ik wilde die agressieve techno laten versmelten tot iets abstracts dat bijna spiritueel aanvoelt. Ik hoop dat het publiek de muziek ziet als een drager van betekenis, het is geen behang of decoratie.’
Deze film is een rauwe ervaring waar je in moet duiken: het is niet bedoeld als een gezellig reisje
De muziek bouwt de spanning op een bijna angstaanjagende manier op. Er hangt een label aan techno dat het eng of duister is. Hoe kijk jij daarnaar?
’Ik vind dat niet erg. Dat stigma komt meestal voort uit een gebrek aan kennis. Deze film is een rauwe ervaring waar je in moet duiken: het is niet bedoeld als een gezellig reisje. Voor mij is het niet per se duister, het zijn simpelweg lagen van de menselijke ervaring: een viering van het leven door dans, maar ook diepe pijn, rouw en spiritualiteit. Als je die immersieve ervaring toelaat, voel je de empathie voor de personages en de onmetelijkheid van het landschap.’
Smaakt dit werk voor film naar meer?
‘Absoluut. De première in Cannes was een bizar moment. Daar zat ik dan, in de Salle Lumière met 2.500 mensen, terwijl die soundtrack in volle kracht door de zaal denderde. Toen ik de reactie van het publiek zag op die muur van geluid, wist ik dat we iets hadden gemaakt dat mensen echt raakt. Dat ik de Soundtrack Award kreeg was een mooie erkenning, maar het gaat om die impact in de zaal. Dit is pas het begin, ik ben nog lang niet klaar met film.’
