Regisseur Siyou Tan over Amoeba: 'De videocamera is het gereedschap van de meiden: hun instrument om in opstand te komen en zelf de regie te pakken'

In Amoeba volg je een groepje meiden in Singapore tijdens hun laatste schooljaar. Aangevoerd door hun nieuwe klasgenoot Choo halen ze allerlei fratsen uit en laten hun studieboeken steeds vaker links liggen. Dat ze constant te horen krijgen dat ze later straatveger worden als ze hun examens niet halen, maakt ze niet uit. Ze besluiten samen een echte gang te vormen. Geen girl gang, maar gewoon een gang. Want waarom moet er nou weer een genderstempel op?

Met een camcorder leggen de vriendinnen hun rebellie vast. Ze hangen rond op bouwplaatsen, drinken bubble tea met een vleugje alcohol en bezoeken ondergrondse grotten. Ook storten ze zich op de Merlion, de officiële mascotte van Singapore, half zeemeermin, half leeuw. Dat de overheid predikt dat het wezen staat voor welvaart, verandering en nationale identiteit, vinden de meiden onzin. Leeuwen hebben nooit in Singapore bestaan, laat staan zeemeerminnen. De mascotte krijgt een dikke vinger. Net als de standbeelden van invloedrijke mannen: die krijgen letterlijk een stomp in hun gezicht.

Maar wanneer de vriendinnen hun videocamera kwijtraken, slaat de paniek toe. Ze zijn doodsbang dat iemand de beelden ziet waarop ze dingen slopen, over alles zeiken en met elkaar experimenteren. Amoeba krijgt door dat laatste een queer-randje, al draait het verhaal vooral om de intensiteit van deze vriendengroep/gang.

Op het CinemAsia Film Festival spreken we regisseur Siyou Tan over haar speelfilmdebuut, dat losjes gebaseerd is op haar eigen tienerjaren. Tan: 'Op de middelbare school hield ik altijd mijn hoofd netjes omlaag om niet in de problemen te komen. Tot leraren me op een dag overplaatsten naar een andere klas en ik daar een clubje bad girls ontmoette.'

'We werden vrienden, en onze band was heel intens. Het voelde als mijn eerste grote liefde. We waren allemaal closeted en er hing een onuitgesproken romance tussen ons allen. Toen we daarna naar verschillende scholen gingen en uit elkaar groeiden, was dat mijn allereerste liefdesverdriet.'

Je vriendengroep als eerste grote liefde – hoe werkt dat?

'Vriendschappen zijn voor mij altijd belangrijker geweest dan romantische relaties. Ze zijn puur, omdat je samen door het leven navigeert en dingen uitpuzzelt zonder dat iemand je vertelt hoe het moet.'

'Tijdens een Q&A een paar dagen terug wees iemand me op het concept van queer time – het idee dat de tijdlijn en mijlpalen voor een queer persoon anders lopen. Dat begreep ik meteen. In een land als Singapore, waar alles wordt onderdrukt, waren mijn vriendschappen mijn romance. De vlinders in je buik, het gevoel dat je elke seconde samen wil doorbrengen, de melancholie als je uit elkaar groeit: ik ervaarde al die relatiedynamieken binnen mijn vriendengroep.'

In de film zit veel home video-achtig materiaal. Waar kwam die specifieke visuele stijl vandaan?

'In het echte leven was ik niet degene die constant met een camera rondliep, dat waren mijn vrienden. Maar toen ik de film schreef, wist ik dat een coming-of-age-film over rebellie een rauwe energie nodig heeft. Tegelijkertijd hou ik van een observerende filmstijl. Ik wilde die twee vormen met elkaar laten vechten.’

Ik realiseerde me dat mijn vrienden essentieel waren om te overleven, terwijl mijn ouders me nooit écht zouden zien voor wie ik was

'De videocamera is het gereedschap van de meiden: hun instrument om in opstand te komen en zelf de regie te pakken. Het is hun bewegelijke, geheime dagboek. De camera wordt een object dat van hand tot hand gaat en waarmee ze jagen op onzichtbare zaken. Voor mij legt een camera mysterieuze, onzichtbare dingen vast: geesten, vriendschappen en liefde. Die energie zet ik recht tegenover de camerastijl die ik gebruik voor de rest van de school: statisch, koud en strak.'

Op een gegeven moment raken ze de camcorder kwijt, wat voor enorme spanning zorgt.

'Het is alsof je je dagboek verliest, waarin je diepste geheimen staan. De meiden doen geen drugs en ze stelen niks groots, maar de beelden zijn zo persoonlijk dat ze zich superkwetsbaar voelen. Zo voel ik me ook, nu de film in première is gegaan. Het is heel intiem; ik heb mijn vrienden in het echt nooit verteld hoeveel ze voor mij hebben betekend.'

Choo deelt haar kamer met een geest, en krijgt op school een band met een klasgenootje dat ook eens een geest heeft gezien. Waar komt dat bovennatuurlijke element vandaan?

'Dat is een mix van een metafoor en iets wat ik zelf heb meegemaakt. Mijn familie verhuisde en ik kreeg eindelijk een eigen kamer, nadat ik jarenlang eentje met mijn zussen had gedeeld. Ik was dolblij, maar er bleek dus een geest in te zitten. De eerste keer was ik doodsbang. Toen ik het mijn moeder vertelde, zei ze ijskoud dat geesten niet bestaan. Dat zorgde ervoor dat ik mijn eigen realiteit compleet ging bevragen.’

In de film gebruik ik de geest als het onzichtbare, mysterieuze ding dat de meiden samenbrengt

'Uiteindelijk nam ik mijn vrienden in vertrouwen, en zij besloten me direct te helpen. De een gaf me een katholiek gebedskaartje, de ander zei dat ik boeddhistische verzen moest opzeggen. Iedereen probeerde wat. Dat was een keerpunt in mijn leven: ik realiseerde me dat mijn vrienden essentieel waren om te overleven, terwijl mijn ouders me nooit écht zouden zien voor wie ik was. Omdat de geest in mijn kamer zat, kon ik er niet aan ontsnappen. Na een tijdje werd het een soort huisgenoot. Ik begreep dat het me geen kwaad wilde doen. Misschien was ík wel de indringer. In de film gebruik ik de geest als het onzichtbare, mysterieuze ding dat de meiden juist samenbrengt: het representeert de onzichtbare chemie, het verlangen en de spanning tussen hen.’

Dan heb je nog de zichtbare kracht: de meiden die letterlijk de neus van een mannelijk standbeeld afslaan.

'Vroeger stelde ik nooit vragen bij standbeelden of straatnamen; het was gewoon wat het was. Maar ik woon nu in de Verenigde Staten en maakte in het centrum van Los Angeles de Black Lives Matter-protesten mee. Ik zag hoe mensen monumenten neerhaalden. In eerste instantie was ik geschokt: mag je die onaantastbare dingen wel aanraken? Maar ik ging mee protesteren en mezelf inlezen. Toen dacht ik: fuck, Singapore staat ook vól met deze troep. Waarom vieren we wereldwijd oorlogshelden die hele landen hebben geplunderd, mensen hebben verkracht en uitgemoord? Waarom zijn het altijd mannen van de macht die op een voetstuk staan? Dat inspireerde me om de geschiedschrijving in de film te bevragen.'

Ook zijn ze kritisch over de Merlion, het nationale symbool van Singapore.

'Waar de standbeelden in de film staan voor het patriarchaat, weerspiegelt de Merlion de marketingmachine van de staat. Singapore werd onafhankelijk in 1965, en in de jaren zeventig zocht de overheid naar een nationale identiteit; een mythisch oorsprongsverhaal om het land te definiëren. Ze hebben toen nota bene een Europees reclamebureau ingehuurd om iets te verzinnen. Zij kwamen met de Merlion op de proppen.’

Meisjes praten onderling echt niet zoveel over jongens als mannen graag denken

'Het officiële sprookje vertelt dat een Indonesische prins hier ooit een leeuw heeft gespot, terwijl er in Singapore historisch gezien helemaal geen leeuwen voorkomen. Het is een lege marketingcampagne die de echte, veel diepere geschiedenis van het land maskeert. De grap is dat de meiden op school zelf worden opgeleid tot Merlions: ze moeten de perfecte, zwijgzame student, de ideale werker en de perfecte echtgenote worden.'

De meiden voelen heel herkenbaar: je hebt de sporter, de rijke, de grappenmaker. Waren die personages gebaseerd op je eigen vriendengroep?

'In eerste instantie wel. Ik begon met de exacte dynamiek van mijn drie schoolvriendinnen. Een van hen was een steratleet, de ander was heel rijk – we hielden al onze verjaardagsfeestjes in haar enorme huis waar haar ouders ons eten brachten – en de derde was de klasclown. Maar tijdens het schrijven blokkeerde ik, omdat het te veel op de werkelijkheid leek. Ik moest een stap terug doen en ontdekte dat deze dynamieken in bijna elke vriendengroep terugkomen. Er is altijd iemand die grappig en loyaal is en conflicten probeert te sussen, en er is altijd iemand uit een andere sociale klasse die heel gulle verjaardagsfeestjes geeft. Uiteindelijk heb ik een klein beetje van mezelf in elk van hen gestopt. Het is een amalgamatie van verschillende groepen geworden.'

Ik zou Amoeba ook in het genre van films over meiden die gewoon lol trappen plaatsen, zonder de aanwezigheid van jongens.

'Dat was een heel bewust statement. Als je kijkt naar films over jonge vrouwen, gaat het negen van de tien keer over seks of over jongens. Mijn eigen ervaring met opgroeien had werkelijk helemaal niks met jongens te maken. Meisjes praten onderling echt niet zoveel over jongens als mannen graag denken. Ik wilde androgyne tieners laten zien die op avontuur gaan, een grot in kruipen en gewoon rauw, rebels en rommelig zijn. Het is de fase vóórdat ze de rigide gendercodes en gedragsregels van de volwassen maatschappij aangeleerd krijgen.’

Ik hield mezelf constant voor dat ik een amoebe was. Een rare, vormloze klomp die in haar eentje rondzweeft

'De crew was overwegend vrouwelijk, niet per se door een vooropgezet plan, maar de film trok gewoon een bepaald type mensen aan. Het voelde op de set alsof we met z'n allen die schooltijd opnieuw aan het beleven waren, maar dan op een leuke, speelse manier. Oorspronkelijk hadden mijn cinematograaf en ik de film visueel heel koud ontworpen, maar tijdens de kleurcorrectie zei de colorist: it is een vreugdevolle film, dat moet je juist laten zien.’

En waarom de titel Amoeba?

'Een amoebe is een eencellig organisme dat van vorm kan veranderen en zich voortplant via binaire splitsing. In de film gebruiken de meiden die kennis van de biologie om de officiële mascotte van Singapore belachelijk te maken. Maar de amoebe staat ook symbool voor hoe ik me destijds voelde. Nadat mijn vriendengroep op de middelbare school uit elkaar viel, belandde ik op een extreem religieuze school waar de examens loodzwaar waren. Ik trok me die twee jaar volledig terug en hield mezelf constant voor: ik ben een amoebe. Een rare, vormloze klomp die in haar eentje rondzweeft. Ik wist absoluut niet wie ik was.'

'Tegelijkertijd staat het vermogen van een amoebe om van vorm te veranderen voor mij voor onafhankelijkheid en overlevingskracht. Tijdens de audities zeiden de actrices onafhankelijk van elkaar allemaal: oh wauw, ik voelde me vroeger ook exact een amoebe. Blijkbaar is het een heel universeel tienergevoel. Ik hoop dat de film laat zien dat het oké is om even geen vaste vorm te hebben, en dat er juist kracht zit in het vloeibaar blijven.’