Ethan Hawke over Blue Moon: ‘De film moest ook overtuigen als het personage gewoon een man genaamd Bill was’

Op de avond van 31 maart 1943 wordt een onvergetelijk feestje gevierd. Het is de première-avond van musical Oklahoma! en de afterparty is in de New Yorkse bar Sardi’s, een iconische hangout voor theatermakers. Liedjesschrijver Lorenz ‘Larry’ Hart (Ethan Hawke) is een van de eerste arrivés, maar hij feest niet mee. Hij dwaalt langs de randen van het restaurant: aan de bar, bij de garderobe en voor de piano. Nog niet zo lang geleden vormde Hart een onverslaanbaar duo met componist Richard Rodgers (Andrew Scott), maar vanavond vieren de aanwezigen het succes van Rodgers en zijn nieuwe partner, Oscar Hammerstein.

Met Rodgers als middelpunt vormden Hart en Hammerstein de twee gezichten van het toenmalige Broadway. Hart was de meester van scherpzinnige, jazzy teksten, terwijl Hammerstein de weg aan het vrijmaken was voor moderne musical. Oklahoma! bleek een keerpunt in de geschiedenis van het Amerikaanse theater. Waar Hart en Rodgers tussen 1920 en 1943 klassiekers als My Funny Valentine en Blue Moon de wereld in hielpen, kwam er dat jaar een einde aan hun samenwerking. Hart was door zijn alcoholisme en depressies onberekenbaar geworden en onmogelijk om mee te werken. Toen de musical Oklahoma! door Rodgers als project aan ‘m werd voorgesteld, wees Hart het af: een verhaal over boeren en cowboys in het Amerikaanse westen zag-ie niet zitten (‘Mensen in overalls op het toneel?’). Rodgers maakte de overstap naar Hammerstein en samen met hem transformeerde hij Oklahoma! tot een succesverhaal.

Nu, hier, op de feestelijke première, zit een bittere Hart aan de bar te malen en te verdrinken in zijn eigen gelijk (en whiskey). Hij had dít kunnen zijn, hij had dít succes kunnen delen. Regisseur Richard Linklater raakte zo gefascineerd door de sfeer in Sardi’s en het tragische personage van Larry Hart, dat hij besloot die ene avond te verfilmen. En voor hem kon maar één persoon Hart spelen: Ethan Hawke. Blue Moon is een project waar de twee al jaren over spraken. Ze delen een professionele relatie van drie decennia en een gezamenlijke obsessie met (het verstrijken van) de tijd. In de Before-trilogie maakten ze een liefdesverhaal over een periode van achttien jaar en voor Boyhood draaiden ze twaalf jaar lang een nieuw stukje. In Blue Moon kiezen ze voor kort in plaats van lang: de focus ligt volledig op één enkele avond.

Hawke is onherkenbaar als Hart. De fysieke verschillen zijn groot: in lengte (1.79m versus 1.52m), in lichaamsbouw (fit versus gezet) en in coupe (een volle bos versus een comb-over). Maar het verschil zit ‘m ook in de seksualiteit. Hart was homoseksueel en beschrijft zichzelf in de film als ambi-seksueel. Ondertussen koestert hij een – bijna feminiene – fascinatie voor de bloedschone studente Elizabeth (Margaret Qualley). De film is daarmee vooral een reflectie op Harts onvervulde liefdesleven.

Hawke: ‘Ik zie Larry’s affaire met Elizabeth vooral als een manier om zichzelf te verdoven. Hij creëert een ingewikkeld romantisch drama met haar, zodat hij niet hoeft na te denken over de echte, ondragelijke pijn in zijn leven.’

Wat is die pijn waar Hart zo wanhopig voor vlucht?

‘De werkelijke tragedie is dat zijn 25-jarige partnerschap met zijn beste vriend Richard Rodgers op sterven na dood is, en dat zijn hele kunstvorm uit de mode raakt. Dat voelt voor hem als een doodvonnis. De affaire met Elizabeth is een 'beheersbaar' probleem: een prachtige afleiding die hem de fantasie geeft dat hij nog gered kan worden, terwijl het in feite een vlucht is voor de realiteit die hij niet kan herstellen.’

Hoe benaderde jij het personage van Hart: iemand die schreef over perfecte romances, maar zelf geen relatie mocht hebben?

‘Je moet begrijpen dat Larry Hart in 1943 leefde, een tijd waarin homoseksualiteit strafbaar was en tot gevangenisstraf of publieke schande kon leiden. Mijn eigen mentoren in de theaterwereld waren mannen die die zware periode hadden meegemaakt; zij waren uiterst beschaafd, intelligent en elegant.’

Rick was heel strikt; hij wilde 'Ethan Hawke' absoluut niet terugzien op het scherm

‘Dat gevoel van waardigheid wilde ik in Larry leggen. Voor hem was het theater geen simpel werk, maar een heilige plek – een spirituele roeping. Hij probeerde zichzelf boven zijn seksualiteit te plaatsen; hij zag zijn rol als kunstenaar en humanist als iets dat veel groter en belangrijker was dan de 'rommelige' realiteit van alledag.’

In Blue Moon speel je een rol die fysiek heel anders is dan we van je gewend zijn. Je lijkt kleiner, hebt een heel andere energie en een theatrale persoonlijkheid. Hoe was het om in deze rol te duiken?

‘Deze samenwerking was compleet anders dan alles wat Rick [Richard Linklater, red.] en ik hiervoor hebben gedaan. Ik vergeleek het met spelen in mijn vaste band, maar dan met een totaal ander instrument: alsof ik normaal gesproken de gitaar speel, maar nu plotseling de viool moest beheersen. Het vroeg om een heel ander geluid en een andere techniek.’

‘Rick was daar heel strikt in; hij wilde 'Ethan Hawke' absoluut niet terugzien op het scherm. Hij zei: 'Je kunt Larry spelen, maar alleen als je volledig in hem verdwijnt'. Zodra hij merkte dat ik terugviel op mijn eigen bekende maniertjes, zoals mijn specifieke handgebaren, mijn eigen gevoel voor humor of mijn normale stemgeluid, greep hij direct in. Ik mocht geen van mijn vertrouwde 'gereedschappen' gebruiken die ik normaal als acteur inzet. Het was een enorme uitdaging, maar ook een fantastisch proces.’

Je zit al op film nummer 9 met Linklater als regisseur. In hoeverre is jullie creatieve relatie veranderd sinds jullie eerste film tot nu?

‘Het wonderbaarlijke is dat het voelt alsof er in al die jaren niets is veranderd. Ik ontmoette Rick begin jaren 90 bij een toneelstuk, en hoewel dat decennia geleden is, voelt het voor mij alsof we elkaar pas een paar jaar kennen. We zijn destijds een gesprek begonnen over onze gedeelde passies en we zijn eigenlijk nooit meer opgehouden met praten.’

‘Wat onze samenwerking zo sterk houdt, is dat we geen verstikkend duo zijn. In tegenstelling tot sommige beroemde bands of schrijversteams, hebben wij de vrijheid om ook met anderen te werken. Rick maakt tussendoor films als School of Rock en Hit Man, en ik sta op Broadway of werk met regisseurs als Pedro Almodóvar. Doordat een deel van onze levens gescheiden is, hebben we elkaar altijd weer iets nieuws te vertellen als we samen aan een project beginnen. Dat houdt onze creatieve relatie fris en vitaal.’

In Blue Moon draait het om één avond. Veranderde die tijdsdruk de manier waarop jij en Richard Linklater naar Larry en het verhaal keken?

‘Het filmen in real-time is technisch ontzettend lastig, omdat elke scène naadloos op de volgende moet aansluiten. Je kunt het vergelijken met een lange rij dominostenen: als er één steen niet omvalt, stopt de hele kettingreactie en is de betovering direct verbroken.’

‘In een normale film kun je een minder geslaagde scène er naderhand simpelweg uitknippen, maar bij Blue Moon hadden we die luxe niet, omdat de film in feite uit één doorlopende handeling bestaat. Alles was met elkaar verbonden; de pianist moest bijvoorbeeld live muziek blijven spelen terwijl wij aan het acteren waren.'

De weg naar deze film was een stuk langer. Ik las dat dit project twaalf jaar op de plank heeft gelegen.

‘Het proces begon ruim tien jaar geleden, rond de tijd dat we Boyhood afrondden. Rick stuurde me toen een kort verhaal van Robert Caplo over de bewuste nacht dat Hart de première van de musical Oklahoma! bezocht. We voelden allebei direct dat dit een unieke film zou kunnen worden.’

De kijker hoeft vooraf geen huiswerk te doen om de emotie te kunnen voelen

‘Hoewel ik na de eerste lezingen het liefst meteen aan de slag was gegaan, hield Rick de boot af. Hij was ervan overtuigd dat ik eerst ouder moest worden voor deze rol. Inmiddels begrijp ik dat hij gelijk had. Ik moest eerst nog wat meer levenservaring opdoen, een paar extra 'ronden op de baan' rennen om de juiste snaar van melancholie en droefheid te kunnen raken. We bleven het script door de jaren heen verfijnen, tot we twee jaar geleden na een lezing bij mij thuis eindelijk wisten: nu is het moment daar.’

Waarom is het verhaal van een liedjesschrijver op een premièreavond in 1943 vandaag de dag nog steeds relevant voor een generatie die opgroeit in een totaal andere wereld?

‘Hoewel de film zich afspeelt in de specifieke wereld van Broadway, is voorkennis absoluut niet nodig. Mijn eigen zoon had bijvoorbeeld nog nooit van Rodgers en Hart gehoord, maar hij was diep geraakt door de film. Hij herkende de universele thema's: het liefdesverdriet en de verlammende angst om te falen.’

‘Rick en ik hanteerden tijdens het maken een simpel uitgangspunt: de film moet ook overtuigen als het personage gewoon een man genaamd Bill was. De historische achtergrond maakt het voor de liefhebber extra interessant, maar de kern van de film moet op eigen benen kunnen staan. De kijker hoeft vooraf geen huiswerk te doen om de emotie te kunnen voelen.’