In STAM zie je de nachtelijke, chaotische straten van Kaapstad door de ogen van Jonah, een jongen van tien die samen met zijn verslaafde moeder Chantall onder een brug leeft. Jonah heeft in zijn korte leven al veel te veel gezien. Als Chantall hem alleen laat om nog één keer te scoren wordt hij geholpen door Aphiwe, die hem naar het politiebureau brengt. Ondertussen, in een ander deel van de stad, rekent agent Dawid af met zijn verleden, een trauma waar hij zijn nieuwe vriendin Samiah, die als verpleger in het ziekenhuis werkt, niets over heeft verteld. Vijf ogenschijnlijk losstaande en bovendien eenzame figuren in de nacht, die als de ochtend zich aandient toch met elkaar in aanraking zijn gekomen.
STAM is het debuut van de Zuid-Afrikaanse filmmaker Louw Venter. Voor de productie werkte hij onder andere samen met het Amsterdamse productiehuis HALAL en een hele rits andere buitenlandse producenten. We hadden het met Venter over zijn mozaïekfilm, vanuit zes verschillende perspectieven.
Ik heb geprobeerd een eerlijke film te maken
Productieposse
‘STAM is een co-productie, een samenwerking tussen onder andere Zuid-Afrika en Nederland. Wat ik het meest waardeerde aan die manier van werken was het perspectief van een buitenstaander op je eigen omgeving. Het lijkt op het observer effect in quantummechanica. Ik werkte samen met mensen uit Nederland, Zuid-Afrika, Brazilië, Frankrijk, Duitsland en Noord-Amerika, dus ik moest de hele tijd vanuit al die referentiekaders naar het verhaal kijken en bedenken wat ik achterwege moest laten, wat ik moest toelichten en wat ik juist heel eigen en specifiek moest houden. Ik pretendeer niet dat ik een perfecte film kan maken waar iedereen blij mee is, maar ik heb wel geprobeerd een eerlijke film te maken, en de dynamiek van het samen produceren droeg daar enorm aan bij. Bovendien gaat STAM over connecties. Als maker moet je contact maken om films van de grond te krijgen. Ik voel me heel erg verbonden met al mijn collega’s, van de Amsterdammers bij HALAL en De Grot tot de mensen die me hun levens onder de bruggen van Kaapstad lieten zien tot de mannen die iedere dag de Dixies naar de set kwamen brengen.’
Living for the city
‘Jaa, Stevie Wonder! Dat nummer gaat over het maken in de grote stad. Wat dat soort ambitie betekent hangt denk ik van de context af. Toen het idee voor STAM ontstond werkte ik als fondsenwerver voor een organisatie die dakloze kinderen in de binnenstad van Kaapstad opvangt. Op een dag kwam er een jongen van een jaar of tien aan, duidelijk high van de crystal meth. Hij was even oud als mijn zoon toen was. Zijn vader was overleden en zijn moeder was gearresteerd. Op een gegeven moment bleek dat hij de andere kinderen in de opvang seks aanbood. Hij dacht dat ze hem daarvoor twee Rand zouden geven (ongeveer 0,11 Euro, red.), waarmee hij snoep kon kopen. Voor die kleine jongen was dat de realiteit. Wat betekent ‘het maken’ dan?’
Steden worden in film vaak als eenduidige plekken neergezet
‘Steden worden in film vaak als eenduidige plekken neergezet. De rokerige metrostations van New York in de jaren 80, het geromantiseerde Cairo van James Bond, de eindeloze schemering van Gotham City. In het echt zijn steden natuurlijk samengestelde werelden die naast elkaar leven. Soms dynamisch, maar meestal niet op de hoogte van elkaars bestaan. In STAM betekent ‘het maken in de grote stad’ voor ieder personage iets anders, maar het betekent voor hen allemaal simpelweg overleven. Overleven ís in deze film het maken.’
Kruispunten
‘Ik wilde niet dat de verhaallijnen mechanisch aan elkaar verbonden zouden worden, maar ze moesten wel samenkomen. Misschien kan je het beter botsen noemen. Dat doen we als mensen continu: we botsen tegen elkaar op via de media, via de manier waarop we consumeren, de ruimte die we innemen, het afval dat we produceren, onze tradities, geweld, politiek, misdaad, financiën, seks. We kunnen er niet omheen. En toch proberen we zo vaak eilandjes van onszelf te maken. Soms denk ik dat we zo platgewalst worden met hoe verbonden we zijn, dat we als reactie een soort cognitieve dissonantie hebben ontwikkeld. Dat kan helaas ook blindheid veroorzaken, alsof je door een ruime vol spullen loopt met een blinddoek op. En dat is gevaarlijk. Kijk naar hoe COVID de Amerikaanse maatschappij kapotmaakt, en hoe die schade alleen maar groter wordt doordat niemand ziet dat dingen met elkaar in verband staan, dat je acties gevolgen hebben voor anderen, en vice versa. De personages in STAM komen elkaar tegen zodat we kunnen zien wat er dan gebeurt, waar we voor kiezen als we elkaar treffen.’
