Heel veel wachten, heel veel seks en heel veel naakt

‘Sinds september vorig jaar doe ik niets anders dan wachten op een man.’ Heel veel wachten, heel veel seks en heel veel naakt. Dat is Passion simple van Danielle Arbid. Hélène (gespeeld door Laetitia Dosch) is literatuurprofessor aan een universiteit, en verliefd op de Russische diplomaat/hot guy/Poetin-fan Alexandre (gespeeld door Oekraïense balletdanser Sergei Polunin, wiens échte Poetin-tatoeage, die normaliter op zijn borstkas prijkt, weggemake-upt is voor de film). Hélène doet onderzoek naar het werk van feminist-avant-la-lettre Aphra Behn, terwijl Alexandre zich in alles haar tegenpool toont. ‘Hij haat boeken en intellectuele zaken,’ zegt Hélène tegen een vriendin. ‘Hij houdt van Hollywood-pulp en van Poetin.’ Maar, voegt ze toe, dat maakt haar niks uit. Ze is nu eenmaal verliefd.

Als kijker roep je al snel tegen het scherm: respecteer jezélf, Hélène! PLEASE

Ze blijft ook verliefd als ze zich aankleedt na de seks en hij haar vraagt: ‘Are you gonna wear that skirt outside, on the street?’ En even later, als zij bevestigend antwoordt, en hij zegt: ‘You look like a slut.’ Zo’n man is Alexandre. Een beetje een simpel figuur (Polunins acteerwerk helpt helaas niet mee), die nogal hecht aan gedateerde genderverhoudingen. Alles gebeurt wanneer het hem goed uitkomt (en zolang zijn vrouw er niets van weet); hij neemt contact op, zij mag hem niet bellen, hij bepaalt wanneer ze elkaar zien en waar. Twintig minuten van tevoren vraagt hij of ze hem kan ontmoeten in een bepaald hotel.

Hélène moet alles uit haar handen laten vallen om op tijd te zijn. Het ergerlijke: dat dóét ze ook nog. Op zijn ‘slut’-opmerking zegt ze: ‘I have a lot of respect for sluts,’ wat een vrij briljante comeback is. Maar voor de rest roep je als kijker toch al snel tegen het scherm: respecteer jezélf, Hélène! PLEASE. (Ik in ieder geval.) Polunin (de acteur) heeft overigens ook, en dit is relevant om te vermelden, een tatoeage van het gezicht van The Joker op zijn biceps, en daar zit geen laagje make-up overheen, waardoor het personage Alexandre deze tattoo ook heeft, en waardoor alle feministische alarmbellen, voor zover ze niet al oorverdovend waren, nog net iets harder gaan rinkelen. (Bij mij in ieder geval.)

Maar goed. Hélène is verliefd. Of geobsedeerd. Of misschien is dat wel hetzelfde. Dus ze wacht, en wacht, en wacht, en vergeet haar zoon, heeft nergens aandacht voor, loopt de kantjes ervanaf op haar werk, negeert de Joker-tattoo, en dat alles omdat ze Alexandre, toch een beetje een figuur van bordkarton, wil. Het is onbegrijpelijk, maar daardoor ook wel weer een intrigerend psychologisch portret, die de eeuwen(?)oude feministische vraag stelt: hoe kun je als feminist een relatie hebben met een man die allerlei genderverhoudingen niet alleen in acht neemt, maar ook nog eens tracht te versterken? 

Een vriendin van Hélène, die opvallend geduldig blijft (ik had in haar plaats allang een T-shirt gedragen met DUMP HIM, maar oké), vraagt Hélène of ze nou echt de hele tijd op haar geliefde moet zitten wachten. De tijden zijn veranderd, toch? ‘Feministen laten van zich horen. Hier hebben we eeuwen op gewacht!’ Hélène antwoordt: ‘Ook feministen worden onderdanig als ze verliefd zijn.’

In haar privéleven kan Hélène doen wat ze wil, al past het niet bij haar maatschappelijke ideeën

Passion simple is een beetje un film simple, maar stelt wel een ingewikkelde vraag. Hoe verhouden maatschappelijke rollen en jouw privéleven zich tot elkaar? De film is gebaseerd op een novelle van Annie Ernaux met dezelfde titel. Ernaux schreef ook De jaren, een roman die afgelopen jaar in Nederlandse vertaling verscheen en die op zo ongeveer elk beste-boeken-lijstje terechtkwam. Dat is, net als Passion simple, een vrij autobiografisch werk. Ernaux neemt in De jaren haar bestaan als onderwerp, en hoe ze haar leven, Frankrijk, en de wereld ziet veranderen door de jaren heen. De affaire waarop Passion simple is gebaseerd, komt ook voorbij in het boek. Ze schrijft over zichzelf in de derde persoon, en zegt: 

‘De belangrijke momenten in haar huidige bestaan zijn de ontmoetingen met haar geliefde, ’s middags in een hotelkamer in de Rue Danielle-Casanova (...). Ze ligt te soezen na de seks, tegen zijn massieve lichaam aan geschurkt, met op de achtergrond het geluid van auto’s, en denkt aan andere keren waarop ze zo overdag op een bed heeft gelegen. (...) Telkens was er onvermijdelijk een moment waarop ze zich uit die toestand van zachte verdoving losmaakte, opstond, deed wat ze moest doen, de straat op ging, maatschappelijk bestond.’

In die nonchalante passage wordt de emancipatievraag misschien wel beantwoord. Overdagseks met een Poetin-fan – dat is geen onderdeel van het maatschappelijk bestaan. In haar privéleven, in haar seksleven, in haar romantische bestaan, kan Hélène doen wat ze wil, al past het niet bij haar politieke, maatschappelijke, intellectuele ideeën. Die ideeën kan je loslaten, als je midden op de dag in bed ligt, met het geluid van auto’s op de achtergrond. Dan hoef je je niet te verhouden tot de rest van de wereld. Dan hoef je, nog even, niet te doen wat je moet doen.