Ieder jaar kom ik in de weken van IDFA nooit echt verder dan het voornemen om er naartoe te gaan. Dat komt waarschijnlijk door mijn luiheid, drempelvrees of mijn onvermogen vooruit te plannen, maar misschien komt het ook wel gewoon omdat ik niet zo van documentaires houd.
Dat heeft te maken met de realiteit. Er zijn documentairemakers die zeggen dat ze die laten zien. Je kunt bediscussiëren of dat überhaupt wel kan, maar het is volgens mij vooral niet wat ik zoek als ik naar de bioscoop ga. Ik doe natuurlijk geen recht aan de veelzijdigheid van het genre als ik zeg dat ik al de hele dag tegen de realiteit aan zit te kijken, maar stiekem denk ik er wel een beetje zo over. Als ik naar de bioscoop ga zie ik liever vreemde dingen die ik in de realiteit nooit zie. En zo zat ik afgelopen week wéér niet bij een IDFA-documentaire, maar bij The Killing of a Sacred Deer.
Het punt is dat een film niet realistisch hoeft te zijn om iets te zeggen over de realiteit. De vorige film van Yorgos Lanthimos, The Lobster, is op het eerste gezicht een rare film waarin mensen op surreële wijze in dieren veranderen, maar uiteindelijk is dat ook een middel om een tragisch verhaal te vertellen over reële zaken als liefde en eenzaamheid.
Zonder empathie blijft er weinig van de realiteit over
Deze nieuwe film is op het eerste gezicht ook raar. De personages in de film gedragen zich als een soort robots. Ze gebruiken niet meer woorden dan strikt noodzakelijk is en ze spreken die emotieloos uit. Ze klinken als acteurs die een script voorlezen, en de film lijkt geen enkele moeite te doen om dat realistisch te doen lijken.
Dat is geen kritiek, volgens mij is het precies de bedoeling van The Killing of a Sacred Deer. De hoofdpersoon is een chirurg, de film speelt zich grotendeels af in een ziekenhuis. Als kijker krijg je alleen een klinisch perspectief op de mensen die daar rondlopen, alsof het allemaal slechts verdoofde lichamen op een operatietafel zijn. Wat de film laat zien is dat je buiten de operatiekamer niet ver komt met alleen dat perspectief. Zonder empathie blijft er weinig van de realiteit over.
Als kijker is het vervolgens moeilijk om empathie te hebben voor die personages op het scherm. Ze worden nooit échte mensen. Ze blijven bewegende lichamen die alleen lijken te praten en bewegen omdat dat moet van het verhaal, niet omdat ze een eigen wil hebben.
Daarmee legde de film wel de vinger op mijn zere plek. Ik kan hoog opgeven van fictie, maar zonder de realiteit is die nergens. Er zit een scène in de film waarin een jongen een hap uit zijn eigen arm neemt. Ik gruwelde bij dat beeld, maar ik leefde niet echt met hem mee, omdat ik wist dat hij geen echt mens was. Als hij het vlees uitspuugt roept hij: ‘Dit is allemaal metaforisch, snap je? Dit is een metafoor.’
