'Als je wilt weten hoe liefde werkt, laat Hollywood je in de kou staan'

Je gevoel volgen? Liefdesfilosoof Jan Drost kan er niets mee. Wie ieder opborrelend gevoel vrij baan geeft, maakt van de liefde een onnodig slagveld. Liever bekijkt Drost gevoelens kritisch. Wie dat doet, zegt hij, komt tot de ontdekking dat ze vaak gebaseerd zijn op misleidende ideeën over romantiek. In zijn boek Het romantisch misverstand probeert Drost die mythes te ontmaskeren aan de hand van denkers als Plato en Nietzsche.

De bioscoop is volgens Drost een van de belangrijkste verspreiders van schadelijke liefdesmisverstanden. Maar Happythankyoumoreplease, de film van vanavond, komt er goed vanaf. 'Ik vond het een leuke film,' zegt Drost. 'Ik houd van films die spelen met de Hollywoodformule, waarin de personages reflecteren op de ideeën die ze over liefde hebben. Dat gebeurde in deze film ook.'

Verschijnen er voortdurend filosofen en schrijvers in je gedachten wanneer je naar een film kijkt?

'Ja, die komen altijd wel langs. Dat kan ik niet echt uitzetten.'

'Als de voortplanting tot stand is gebracht, vallen de schellen je van de ogen en blijf je over met een gehate levensgezel'

Wie zijn er tijdens Happythankyoumoreplease langsgekomen?

'Er is een moment in de film dat Sam, het hoofdpersonage, op straat een meisje ziet lopen en op slag door haar gefascineerd is. We zijn altijd geneigd om dat te interpreteren als een teken dat je goed bij elkaar past. Maar je kent elkaar nog helemaal niet, dus dat gevoel moet wel voor een belangrijk deel op inbeelding berusten. Volgens Arthur Schopenhauer is het gewoon voortplantingsdrift. Je biologische drang zorgt ervoor dat je een periode totaal ondersteboven van iemand bent. Als de voortplanting eenmaal tot stand is gebracht, vallen de schellen je van de ogen en blijf je over met een gehate levensgezel.'

'Maar ik dacht ook aan Stendhal, die daar weer heel anders over denkt. Stendhal zegt: schoonheid is een belofte van geluk. Dat vind ik echt fantastisch. Dat gaat veel dieper dan 'hier krijg ik leuke kinderen mee'. Blijkbaar herkent Sam iets in dat meisje waar hij al jaren van droomt. Dat noemen we dan de klik. Ik vind het interessant dat die klik dus heel erg te maken heeft met wat voor dromen van geluk je hebt. Het is goed om je te realiseren dat het zo werkt. Je moet jezelf vragen: in hoeverre ben ik verliefd op een fantasie, en in hoeverre heeft het echt met die persoon te maken?'

Je noemt Hollywood op dit moment de hoofdproducent van romantische misverstanden. Wat is het grootste misverstand dat door Hollywoodfilms verspreid wordt?

'Ik vind de happy end de gemeenste instinker. Als je echt wilt weten hoe een liefdesrelatie werkt, laat Hollywood je in de kou staan. De film is meestal afgelopen op het moment dat ze elkaar krijgen. Dat is ook wel logisch, want het is op het hoogtepunt van de eerste klik. Maar in het echte leven volgt er nog een dag, een week, een jaar, tien jaar. Relatietherapeuten vertellen me dat ze mensen in behandeling krijgen die een prima relatie hebben, maar heel ontevreden zijn. Dat komt omdat ze hun relatie blijven spiegelen aan het Hollywoodideaal van de eerste klik. Waarom kijkt hij niet meer naar me zoals in het begin? Als je zo denkt, lijkt het na de eerste ontmoeting altijd een soort langzame zonsondergang waarbij het steeds donkerder en kouder wordt en je na een tijdje weer op zoek moet naar iemand anders.'

De films die je bekritiseert zijn mateloos populair. Waarom hebben we kennelijk zo'n sterke behoefte aan die romantische misverstanden?

'Volgens het romantische ideaal van Hollywood komt het geluk vanzelf. Je hoeft niets te doen, alleen maar te wachten tot de ware op je pad komt. De meeste mensen zitten zo in elkaar dat ze die makkelijke weg toch wel het aantrekkelijkst vinden. Die prins op het witte paard is er ook alleen maar om jou gelukkig te maken. Dat leidt af van de vraag of je zelf wel zo perfect bent. Het werkt sussend, net zoals godsdienst mensen kan troosten: het echte geluk komt nog wel. Maar anders dan de romanticus hoeft de christen de teleurstelling tenminste niet in dit leven mee te maken.'

'Er zijn natuurlijk zat mensen die heel goed doorhebben dat het een sprookje is, maar het gewoon prettig vinden om even te ontsnappen. Toch kun je je eigenlijk pas verhouden tot de Hollywoodidealen als je andere beelden tot je beschikking hebt. Volgens mij kun je niet vanuit het niets bedenken hoe je moet liefhebben of samenleven. Als je echt wil weten hoe een liefdesrelatie werkt, heb je daar voorbeelden voor nodig. Het aanbod zou daarom veelzijdiger moeten zijn.'

'Als formulefantasie je in de weg staat van het leven van je echte leven, vind ik dat heel kwalijk'

Biedt de arthousefilm een goed alternatief?

'Die doet het wel beter. Ik vond een film als Another Year bijvoorbeeld een dappere poging om een relatie te laten zien die goed functioneert. Maar tegelijkertijd is het typische filmhuisrecept ook weer een soort negatieve tegenhanger van de romantische film: alles is prut, alles is waardeloos. Als ik romantische films bekritiseer, word ik altijd meteen in die tegenovergestelde hoek gezet. Alsof ik wil aantonen dat de werkelijkheid helemaal niet zo leuk is als Hollywood het voorspiegelt. Maar mijn punt is juist dat die romantische verhalen niet zo leuk zijn als de werkelijkheid. Volgens mij is het echte leven veel rijker en veelzijdiger, zowel positief als negatief. Als oppervlakkige formulefantasie je in de weg staat van het leven van je echte leven, vind ik dat heel kwalijk.'

'Het is als in die prachtige eindscène van Inception. In de dromen van het personage van Leonardo DiCaprio verschijnt zijn overleden vrouw als echt. Je ziet dat hij weggelokt wordt van zijn leven, dat hij eigenlijk het onderscheid met de werkelijkheid niet meer wil maken. En toch neemt hij uiteindelijk afscheid van haar. Hij vertelt haar dat hij zo vreselijk veel van haar heeft gehouden, maar dat ze nu nog maar een armzalige kopie is van de vrouw die ze was. Want in feite kijkt hij naar het hoopje herinneringen dat hij nog van haar heeft. Eigenlijk zegt hij tegen haar: zoals je was toen je echt was, daar kan geen enkele fantasie tegenop. Dat is toch echt fantastisch?'