Ga naar Téchiné en zie Deneuve

De 66-jarige André Téchiné behoort tot de veteranen in de Franse filmwereld. Daarbij past een chique interviewplek. Téchiné spreekt af in Le Meurice, dat op een steenworp afstand ligt van het Louvre en de Tuilerieën ligt. In het pracht-en-praalhotel knipmessen obers nog alsof de tijd een eeuw heeft stilgestaan. Als u erheen wilt: de goedkoopste kamer kost ruim duizend euro. Per nacht, uiteraard.
 

'Het was een droom om een keer te kunnen werken met iemand die zulke krachtige filmbeelden oplevert.'

We houden het bij de lounge, waar Téchiné een half uurtje later dan afgesproken komt opdagen. Zoals iedere Franse intellectueel zit hij niet om een woordje verlegen. Ook heel Frans is dat Téchiné geen woord Engels spreekt. De herhaalde uitroep ‘lentement s’ il vous plaît’ werkt steeds maar even, want na een paar minuten ligt de maker weer op stoom.
 

Téchinés filmpassie komt voort uit zijn jeugd in een provinciestadje in Zuidwest-Frankrijk. De filmmaker groeide op in een gezin van vijf kinderen. Zijn vader was eigenaar van een fabriekje voor landbouwmachines. Téchiné noemt het gezinsmilieu gesloten en rigide. “Er heerste een provinciaalse, racistische geest. Het was een leugenachtige wereld.” Na de lagere school stuurden zijn ouders hem naar een jezuïteninternaat in Montauban.
 

Téchiné herinnert zich vooral ‘de militaire discipline’. Zijn homoseksualiteit leverde geen problemen op. “Zolang er niet over werd gesproken, was er veel mogelijk. Contacten moesten zich in het verborgene afspelen. De bioscoop was zijn openlijke ontsnappingsroute. “Film was het open raam waardoor ik naar de wereld kon kijken. Een bevrijding!”
 

Na het internaat voltooide Téchiné zijn bevrijding door naar Parijs te gaan. “De stad was het hart van de filmwereld en ik kon er openlijk jongens ontmoeten.” In zijn filmambitie liet hij zich niet ontmoedigen door de afwijzing van de filmschool. “Ik heb het vak geleerd door naar films te kijken in de Cinemathèque (het filmmuseum in Parijs). Ook schreef ik filmkritieken in het tijdschrift Cahiers du Cinema. Het bood de reflectie die ik nodig had.”
 

Na een ontmoeting met filmmaker Jacques Rivette werd hij in 1969 regieassistent op de set van L’amour fou. Téchiné maakte in 1975 zijn zelfstandige speelfilmdebuut met Pauline s’en va, dat de aandacht trok doordat de Franse filmster Bulle Ogier erin speelde. Het optreden van sterren zou een constante worden in Téchinés bijna twintig films omvattende oeuvre.
 

Bijna alle Franse grootheden – van Isabelle Adjani tot Gerard Depardieu en van Isabelle Huppert tot Emmanuelle Béart – zijn in films van hem te zien. Catherine Deneuve spant de kroon met zes films.

Hij heeft een speciale verhouding met haar, zegt Téchiné. “Voordat ik Catherine ontmoette, kende ik haar van films als Buñuels Belle de jour, Polanski’s Repulsion en Demy’s Les parapluies de Cherbourg. Het was een droom om een keer te kunnen werken met iemand die zulke krachtige filmbeelden oplevert. Het lukte me om haar te strikken voor Hôtel des Amériques, waarbij ik achter Deneuves mysterieuze façade en glamour wilde komen. Ik wilde haar menselijk maken zonder haar grandeur aan te tasten.”

Het resultaat beviel Deneuve zo goed, dat ze voortaan altijd ja zei als Téchiné haar vroeg. Emmanuelle Béart is een ander verhaal, zegt hij. “Haar uitstraling is zeer fysiek, instinctief en seksueel. Helaas is dat dierlijke type actrice uit de Franse cinema verdwenen. Catherine heeft ook een seksuele uitstraling, maar meer op de manier van Hitchcocks koele heldinnen.” Lachend: “Béarts personages wekken de indruk dat zij altijd aan seks denken en die van Deneuve nooit.”
 

Deneuve is ook te zien in het losjes op feiten gebaseerde La fille du RER. Ze speelt de moeder van de rollerskatende tiener Jeanne – een fraaie rol van Émilie Dequenne. Zij is in de metro door Arabische jongens aangevallen en aangerand. Althans, dat beweert ze. De media duiken op het verhaal, dat lijkt te bewijzen dat het oorlog is in de multiculturele samenleving.
 

Een mengsel van collectieve angst en sensatiezucht leidt tot een hype, die een paar dagen later inzakt als Jeanne bekent dat ze het verhaal heeft verzonnen. Téchiné vraagt zich af hoe een simpele, makkelijk te ontmaskeren leugen tot zo’n enorme collectieve angstpsychose leidde. “Waarom werden de media compleet hysterisch? Waarom werd een leugen tot waarheid gemaakt?”
De filmmaker geeft zelf het antwoord. “Er waren antisemitische incidenten en deze gebeurtenis leek een volgende fase in de antisemitische agressie. De schok was zo groot dat de kritische vermogens werden uitgeschakeld. En er waren groeperingen die er een ideologisch spektakel van wilden maken.”
 

'Waarom werd een leugen tot waarheid gemaakt?'

In La fille du RER ligt de nadruk op de reactie van de samenleving op Jeannes leugen. In nevelen gehuld blijft het motief van de tiener. Waarom verzint een jongere zo’n krankzinnig verhaal? Téchiné weet het ook niet. “De sociaaleconomische omstandigheden spelen misschien een rol. Jeanne is werkloos en daardoor kwetsbaar. In mijn jeugd bestond werkloosheid niet en steeg de welvaart elk jaar. Voor jongeren nu is het perspectief erg donker.”
 

Hij vindt nog een puzzelstukje. “De tragische afloop van Jeannes liefdesrelatie speelt zeker mee. Ze valt in een slachtofferrol en gaat zich identificeren met joodse nazi-slachtoffers. Een idiote identificatie.”

Berustend: “Het blijft een monstrueus mysterie.”