Eindexamenfilms 2009

Waaraan moet een goede eindexamenfilm voldoen? Op de NFTA lijkt de definitie de laatste tien jaar te worden bepaald door de televisie: eindexamenfilms moeten geschikt zijn voor tv-uitzending. Aan elke film is een omroep verbonden, die geld steekt in de film en hem uitzendt. De bemoeienis van de omroepen voorkomt vaag experimenteel gefröbel, maar lijkt ook zinvolle filmavonturen te ontmoedigen.

Of ligt het gebrek aan experimenteerdrift dat uit het werk van lichting 2009 spreekt aan de studenten? De meeste van de zeven fictiefilms, zes documentaires, één animatiefilm en acht commercials doen denken aan vertrouwde tv-formats. Affiniteit met de moderne internationale (art)cinema is ver te zoeken.

Slechts één student verwijst in de toelichting op haar film als inspiratiebron naar filmmakers. Die student is Palomo Aguilera Valdebinot, die voor haar relatiedrama Blijf bij me, weg John Cassavetes en Mike Leigh als voorbeelden noemt. Hoog gegrepen? Zeker, maar de filmmaakster wil risico nemen, en ‘op haar bek durven gaan’. Dat gaat ze trouwens niet, al lukt het haar niet de emotionele intensiteit uit de beginscène vast te houden.

Ook niet bang uitgevallen is de in Azerbeidzjan opgegroeide Timur Ismailov. Boven zijn drama Bingo (kan die titel nog worden veranderd?) hangt de geest van de Britse sociaal-realist Ken Loach. Een illegale Moldavische twintiger werkt in Nederland met een illegale Tsjetsjeen en Rus in de bouw. Als hun koppelbaas na een ernstig ongeluk de Tsjetsjeen laat verdwijnen, gaan bij de twintiger de ogen open. Gedreven, krachtig drama, met een mooie slotscène in Moldavië.

In de categorie degelijk valt Wes (Peter Hoogendoorn), over een jongetje dat weet dat zijn moeder niet lang meer te leven heeft. Moeite met de werkelijkheid heeft ook het knulletje in het inventieve en geestige Jacco’s film (Daan Bakker). Om niet ten onder te gaan in de enorme ruzies die zijn ouders over zijn hoofd uitvechten, fantaseert het jochie een parallelrealiteit waarin hij het briljante middelpunt is. De film lijkt geschikt voor een rondje langs internationale kinderfilmfestivals.

Dat is niet het geval met Het mysterie van de volle maan, dat een aflevering is van een nog niet bestaande tv-griezelserie voor kinderen. Een weerwolf (goede special effects) maakt een Vinexwijk onveilig. De makers, met als regisseur Jeffrey de Vore, kennen ongetwijfeld Het huis Anubis. Op Het mysterie van de volle maan is niets aan te merken, maar waarom willen filmacademiestudenten als visitekaartje hapklaar tv-voer maken? Waarom de misschien laatste kans om volstrekt compromisloos te kunnen uitpakken, laten lopen?

Over naar de documentaires, waarbij het bijna traditie is dat een film zich in Rusland afspeelt. Dit jaar is dat Tzirk (Nova van Dijk), dat een portret schetst van een circusstel, dat hun achtjarige dochtertje met harde hand klaarstoomt voor het circusleven. In Nederland zou de arbeidsinspectie en jeugdzorg op de stoep staan, maar in Rusland gaat het anders toe. Rusland komt ook ter sprake in De herinnering en daarna (Nelleke Koop), waarin een oma, haar dochter en haar kleindochter praten over de invloed van de naoorlogse Russische bezetting van Estland. Het verhaal over onderdrukking komt niet goed uit de verf en wordt ontsierd door een dramatische voice-over, die de ellende er nog eens extra inpepert.

Beter geslaagd zijn de twee documentaires die in België spelen. Altijd 19 (Stephane Kaas) portretteert een 23-jarige Vlaamse jongen die sinds een ongeluk vier jaar geleden geen kortetermijngeheugen meer heeft. De jongen denkt nog steeds dat hij negentien is. Als hij een potje tafeltennis speelt, wordt het nooit meer dan 1-0. De film zou een pilot kunnen zijn voor een nieuwe tv-serie over curieuze ziektebeelden.

In de categorie curieuze denkbeelden gooit Brul van de leeuw (Thijs Schreuder) hoge ogen. De film portretteert de voorzitter van een nationalistisch-Vlaamse studentenvereniging die dol is op vlagvertoon, sjerpen en strijdliederen. De film suggereert dat hij houvast zoekt, omdat hij zich niet kan optrekken aan zijn vader die in Alzheimerduisternis leeft. Psychologie van de koude grond, maar Brul van de leeuw biedt een aardig inkijkje in het Vlaamse nationalisme.

De beste film van Lichting 2009 is In een vergeten moment (Menno Otten). De grofkorrelige film toont gezichten van wachtende mensen bij een tramhalte. Weet u hoe u kijkt als u staat te wachten? Na het zien van In een vergeten moment weet u het. De film toont prachtige opnamen van in gedachten verzonken gezichten. De makers, die zich lieten inspireren door een foto van een vrouw in de Parijse metro, spreken van vergeten momenten: de seconden dat het bewustzijn los komt van de alledaagse werkelijkheid. In een vergeten moment heeft alles wat een goede eindexamenfilm moet hebben: lef, originaliteit en – hiep hiep hoera – een filmische blik.

De films van Lichting 2009 zijn deze week dagelijks te zien in de Filmacademie. Ook is er t/m vrijdag elke avond vanaf 21.00 uur een programma rond de films in Desmet. Meer informatie valt te lezen op een speciale pagina op deze website: www.cineville.nl/nfta.