The Shining: twee meisjes

Niemand vóór 1980 had kunnen voorspellen dat het beeld van twee meisjes met blauwe jurkjes, lintjes en witte kniekousen een van de meest paradigmatische beelden van de horror zou worden. Twee grietjes die er, op een wat grauwe oogopslag na, weldoorvoed en deugdzaam uitzien bezorgen me doorgaans geen nachtmerries. Een soortgelijke plotse expositie van 'verstorven jeugd' is daarna nog vele keren geïmiteerd, bijvoorbeeld in het kastshot uit The Ring, of de spiegelscène uit Poltergeist. Leuk geprobeerd, maar de Grady Girls behouden de bokaal. Maar ja, waarom eigenlijk? Waarom dít shot? Waarom niet één meisje? Of drie? Wat dacht je, een arbitraire keuze, zomaar, in een Kubrick? Twee is niet zomaar een getal. Kijk maar, drie meisjes:

Geen gezicht toch?

En kijk deze:

Net een baptistisch kerkkoor.

Nee, niet drie meisjes, niet zesenveertig, precies twee meisjes, met déze jurkjes, disproportionele voorhoofdjes, futloos haar en blanco blik, zijn de juiste meisjes. Je begrijpt dat daar meer achter zit.

Grady Girls?
Wanneer je de meisjes voor het eerst ziet concludeer je intuïtief dit de meisjes moeten zijn waarover Stuart Ullman in het begin van de film vertelt: Charles Grady, de voormalige conciërge, zou in 1970 zijn vrouw en kinderen hebben vermoord met een bijl. 'Two little girls, I think about eight and ten'. Hoewel je het lijntje dat Ullman uitzette kloppend kunt maken met wat Danny in de gang ziet, voel je dat het wringt; dit kunnen net zo goed níet de Grady girls zijn. Het is overduidelijk een tweeling en het kost je moeite een leeftijdsverschil van twee jaar voor te stellen. Dat ze een omen zijn van Danny's dreigende lot is zeker, maar welk lot? 

Er wordt gesuggereerd dat Jack al die tijd al de caretaker van het Overlook hotel was. De meisjes zijn nu niet meer alleen een onaangename verschijning, maar een teken van de dreiging van iets groters en onbekends dat nog moet komen – en wat onbekend en vormeloos is, is natuurlijk veel verschrikkelijker dan een sterk verhaal uit 1970. Door ons twee meisjes te laten zien, waar misschien wél en misschien níet door Ullman over werd gesproken, laat Kubrick de kijker een angstige queeste beleven waarvoor hij maar met mate hints krijgt. 

Onvolkomen symmetrie 
Je zou kunnen zeggen dat een tweeling nu eenmaal strookt met de beeldtaal die Kubrick in de hele film inzet. Van het gebouw, het tapijt, het labyrint, de zalen, de gangen tot de meisjes; overal is symmetrie. Maar de verdubbeling is geen simpele vormkeuze. Aan het begin van de film zien we Danny bijvoorbeeld op het bed, in een shot met zijn vader Jack. In de spiegel zien we vader en zoon ook; zo wordt Danny aan beide kanten ingesloten door zijn vader. Danny ziet de meisjes voor het eerst nadat hij in de spiegel kijkt, waar hij met zijn denkbeeldige vriendje Tony speelt. Symmetrie is de vorm van de verschrikking die Danny wacht. En toch, als we dichterbij de meisjes komen, blijken ze helemaal niet zo identiek te zijn.

Wat eerst een perfecte spiegeling op de verticale as leek, blijkt een ongemakkelijke confrontatie met twee meisjes die in hetzelfde jurkje zijn gehesen. Dat is het spel van Kubrick: spiegelen, en dan, als we dichterbij komen, verwarren. Ook de omgeving in het shot is niet compleet symmetrisch. De meisjes staan in een doodlopend eind, met alleen links een gang (die dus eindeloos rond lijkt te lopen) en rechts een exit-sign. Maar ook die éne uitgang laat Kubrick uiteindelijk doodlopen.

Het gebruik van symmetrie en spiegels is niet alleen een vormelement of een desoriënterende prop; een kamer die perfect symmetrisch is, is een kamer waar je niet uit kunt. Een fietsroute die symmetrisch is, houdt nergens op. Het lot van de meisjes is daardoor een lot waaraan Danny en zijn moeder niet lijken te gaan ontsnappen. De twee meisjes belichamen de beklemmende lading van de symmetrie. Ze binden de vragen over Jack bovendien met de bekende geschiedenis van de familie Grady, zodat je vanaf het begin zit te huiveren op je stoel. Tel daarbij op dat kinderen nu eenmaal doodeng zijn want onvoorspelbaar, en je hebt het prijswinnende shot. Daarom moeten er dus twee meisjes zijn. Omdat het klopt. Twee niet precies-dezelfde meisjes, natuurlijk. Drie meisjes, belachelijk zou dat zijn.

P.S. Wil je het echte Shining-gevoel? The Timberline Lodge, waar de exterieurshots van the Shining zijn geschoten, is gewoon open. Wil je naast logement ook inspiratie, ga dan naar dit hotel, kamer 217, waar Stephen King het verhaal schreef. 

P.P.S. Er zijn in EYE twee versies van the Shining te zien, de US-versie en de Europese versie. Wil je precies weten welke scènes ontbreken aan de kortere versie, klik dan hier.