Introductie in de stomme film

The Artist draait om een groot acteur in het tijdperk van de stomme film, die zijn roem ziet vergaan bij de introductie van geluid. Geschoten in kleur door Guillame Schiffman en vervolgens omgezet naar prachtig zwart-wit ziet het Hollywood van de jaren 20 er verdacht romantisch uit. Alle mogelijkheden die het grote Amerika pretendeerde in huis te hebben lijken werkelijkheid te worden binnen de heuvels van deze buitenwijk van Los Angeles, waar met cinematische precisie de meest ingewikkelde stunts worden uitgevoerd om het publiek de adem te doen inhouden. Geluid was niet afwezig, het was geen gebrek; film was een nieuwe kunstvorm die vanuit de negentiende eeuw een ontzagwekkende ontwikkeling had doorgemaakt en waarin niet gepraat werd, waarin je geen glazen kapot hoorde vallen of knetterende haardvuren van de visuele affectie af konden houden. Het was haast perfect, impressies in evenwicht, geen prikkel te veel.

En toen was er geluid. Systemen voor elektronische audio en geluidsversterking waren in opkomst, aan synchronisatieproblemen werd hard gewerkt, en binnen enkele jaren maakten Lee De Forest, William Fox en Theore W. Case een film waarbij de soundtrack fotografisch opgenomen werd en afgedrukt op de rand. Het was 1926, en geluid en film waren één.

Citizen Kane

De eerste film die gepresenteerd werd als een talkie was The Jazz Singer in oktober 1927. Posters en berichten werden opgesmukt met citaten om te bewijzen dat het echt waar was: 'You'll see and hear him!'. Cinema zou nooit meer hetzelfde zijn. Binnen twee jaar had het fenomeen Europa bereikt en maakte de toen 29-jarige Alfred Hitchcock de Britse productie Blackmail, waarmee de geluidsfilm ook in ons continent succesvol werd.

De rest is geschiedenis; de talkies zouden nooit meer weggaan en de stomme film verdween langzaam maar zeker in de vergetelheid. Alle sterren die de overstap naar geluid niet konden maken met zich mee slepend.

Tot 2011, toen The Artist bij de première in Cannes een schok teweegbracht; geluidloze films waren nog steeds mogelijk, zeer vermakelijk, en hoogst artistiek. Zo ver was het bij de pogingen van Charlie Chaplin (met zijn City Lights) en Mel Brooks (met Silent Movie) niet gekomen. Critici prijzen de verwijzingen in het script van regisseur Michel Hazanavicius, die haast even talrijk zijn als in een Tarantino-film, en er wordt bijna gevochten om het noemen van namen. In de film zijn de verwijzingen ook nog eens in cameravoering, bewegingen en gezichtsuitdrukkingen te vinden. De namen die het vaakst vallen zijn Citizen Kane van Orson Welles en Sunset Boulevard van Billy Wilder; grootse cinema, maar ook geluidsfilms. The Artist biedt daarnaast een introductie in de kunst van de stomme film.

Grootse romances

Bijvoorbeeld Sunrise van F.W. Murnau. Lang werd die film de beste in de geschiedenis gevonden, maar in recente polls is hij nauwelijks terug te vinden. Onterecht, vindt ook Hazanavicius, die tevens Murnaus City Girl noemt als invloed. Geïnspireerd door Murnaus films, kwamen er namelijk enkele meesterwerken tot stand, zoals Four Sons van John Ford. En wat te denken van King Vidors The Crowd, Frank Borzages Seventh Heaven of Tod Brownings The Unknown? Camerashots die op zichzelf prijswinnende foto's zijn, met een geweldig gevoel voor licht en schaduw, grootse romances werden verteld met enkel poëtische beelden, met sterren als Max Linder, Buster Keaton en Mabel Normand; klassiekers van toen steken met kop en schouders boven de hedendaagse cinema uit, en dan zijn meesterlijke regisseurs uit het tijdperk als Fritz Lang, Charlie Chaplin en Sergei Eisenstein niet eens genoemd.

Vele gedenkwaardige tripjes naar het verleden kan het witte doek nog maken. Het begin ligt er nu, met de solide fundering van The Artist. Het is de vraag wat regisseur Hazanavicius nu gaat doen, en hoe Hollywood en de rest van de filmwereld zal reageren. Gaat de film Oscars winnen? Komen er festivals voor stille films? Krijgt het genre een terugkeer op televisie? En welke regisseur maakt de volgende? Het is wachten op een fascinerende toekomst voor de stomme film.