Rite du Cinema: giftige kennis

Het is een hele mond vol. Wie gisteravond aan de kassa van De Balie verlegen om een kaartje vroeg voor die Franse film, kreeg de titel van de verkoopster helemaal te horen: of we Un condamné à mort s'est échappé ou Le vent souffle où il veut bedoelden? Ze begeleidde haar beste Frans met de armbewegingen van een dirigent. Ja, die.

De dubbele titel die Robert Bresson zijn film meegaf, doet vermoeden dat hij lang twijfelde. Gebruikte hij de titel van het boek waar hij de film op baseerde, die in zes woorden alles verklapt wat er te verklappen is? Of koos hij voor een cryptische titel in de vorm van een Bijbelcitaat? Waarom niet allebei: Een ter dood veroordeelde ontsnapt of De wind waait waar hij wil. Met andere woorden: er is een plot, maar laat je er niet te veel door afleiden.

Het is een titel naar het hart van dichter en essayist Willem Jan Otten. Hij selecteerde 'tien films die een leven veranderen', waarvan hij er elke maand een in Trouw voorbespreekt en in De Balie vertoont. Zijn stuk over Un condamné à mort s'est échappé begint hij door zijn verbazing uit te spreken over het fenomeen van de spoiler alert. 'Het wil er bij mij, vrees ik, niet in dat de plotwendingen van een betekenisvolle film kennen afbreuk zou doen aan het kijkgenot,' schrijft Otten. 'Een verhaal wordt, stel ik voor, juist sterker naarmate je de afloop beter kent.'

Wanneer de titel afgelopen is, eindigt meteen ook de film

Volgens die logica is Un condamné à mort s'est échappé misschien wel de beste titel ooit. Hoofdpersonage Fontaine, gebaseerd op de Franse verzetsstrijder André Devigny, is door de Duitse bezetter achter tralies gezet. Wanneer hij op tweederde van de film pas ter dood veroordeeld wordt, moet de kijker concluderen dat de titel een groter deel van de lading dekt dan gebruikelijk. Wanneer Fontaine er vervolgens in slaagt om te ontsnappen, en de titel met andere woorden afgelopen is, eindigt meteen ook de film.

Un condamné à mort s'est échappé is het equivalent van Verdwaalde alien vindt de weg naar huis als alternatieve titel voor E.T.. Maar de kennis van de afloop hindert in het geheel niet, beaamt Peter Delpeut na afloop. De regisseur van Felice... Felice..., verklaard Bresson-adept, is door Otten uitgenodigd om de film te komen nabespreken. 'Ik merkte nu ook weer dat ik met zweet in mijn handen zat te kijken,' zegt hij. 'We hebben met z'n allen in totale spanning gezeten, terwijl we allemaal wisten dat de man zou ontsnappen.'

Is het idee dat te veel kennis een film kan verpesten dan een misverstand? Toch niet. Dat zoiets als een spoiler wel degelijk bestaat, blijkt wanneer Otten nog wat achtergrondinformatie geeft. Devigny werd kort na zijn ontsnapping opnieuw gearresteerd, vertelt hij. Een verontwaardigde zucht gaat door de zaal. Hebben we daarvoor in spanning gezeten?

Un condamné à mort s'est échappé is de tweede film die Willem Jan Otten vertoont in de serie Rite du Cinema. De komende maanden volgen nog Groundhog Day (28/11), Syvato (19/12), L'enfant (23/1), The Truman Show (27/2), Il vangelo secondo Matteo (26/3), Stand van de maan (23/4), Bad Lieutenant (28/5) en Stalker (25/6).