Milagros Mumenthaler over zussen

Op de koelkast hangt een briefje. Het antwoordapparaat bevat een laatste boodschap, op het vliegveld ingesproken. Violeta (19) is zonder aankondiging vertrokken. Haar zussen Sofia (20) en Marina (21) blijven geschokt achter in het grote, oude huis waar ze met zijn drieën woonden.

Een dergelijke doorbraak kon niet uitblijven. Sinds het overlijden van hun oma, die hen opvoedde na de dood van hun ouders, was de relatie tussen de zussen onhoudbaar geworden. De zelfstandigheid bracht de zoektocht naar een nieuw evenwicht. Die worsteling vormt de kern van Abrir puertas y ventanas, de debuutfilm van regisseuse Milagros Mumenthaler.

Conflicten binnen het gezin zijn voor Mumenthaler een eindeloze bron van inspiratie, vertelt ze in de persruimte van het filmfestival van Rotterdam. 'Ik zal er waarschijnlijk nog veel meer films over maken. Het complex van relaties binnen het gezin is een rijk onderwerp. Het is het soort relatie waar je niet voor kiest, maar dat je wordt opgelegd. Wanneer ik in het gezelschap ben van vrienden en hun broers of zussen, vind ik het altijd interessant om te zien in hoeverre ze van elkaar verschillen en welke rol ze ten opzichte van elkaar hebben. Vaak zie je dat de rollen die ze als kind binnen het gezin hebben gekregen, nog steeds hun sporen nalaten.'

'De zussen worden gedwongen om het gezin te herscheppen'

Autobiografisch

De zussen in Abrir puertas y ventanas bevinden zich op de leeftijd dat zulke rollen beginnen te knellen. 'Alledrie hebben ze buiten de context van het gezin een andere identiteit,' zegt Mumenthaler. 'Daarvan houden ze onderdelen voor elkaar geheim. Violeta vertelt bijvoorbeeld niet dat ze een vriendje heeft. Het is mijn geweldige wereld, denkt ze, die wil ik niet delen met mijn zussen. Sofia is in de spullen van hun ouders op zoek naar haar eigen identiteit, maar wil die kwetsbare kant niet aan haar zussen laten zien. De meisjes raken vervreemd van elkaar en verliezen de band die ze hadden.' Het overlijden van hun grootmoeder versnelt dat proces. 'De zussen worden gedwongen om het gezin te herscheppen.'

Zelf heeft Mumenthaler een broer en twee zussen. Ze werd in Argentinië geboren, maar groeide op in Zwitserland. Kort na haar geboorte in 1977 besloten haar ouders om te vluchten voor de militaire junta van generaal Jorge Videla. Op haar negentiende keerde Mumenthaler in haar eentje terug naar het land van haar ouders. Ze ging in Buenos Aires film studeren. Op de grens van volwassenheid beleefde ze een radicale breuk met haar thuisbasis en haar twee zussen. De vraag ligt dan ook voor de hand in hoeverre Abrir puertas y ventanas op haar eigen geschiedenis is gebaseerd.

'Natuurlijk zijn er overeenkomsten tussen mijn eigen ervaringen en die van de zussen in de film,' zegt ze. 'Maar het was geen moment de bedoeling om een autobiografische film te maken. In fictie maak je dingen groter. Ik identificeer me ook niet met een van de drie zussen in het bijzonder; ze hebben alledrie elementen van mijn eigen persoonlijkheid. Het was meer zo dat mijn ervaringen als inspiratie dienden. De film speelt zich af in een wereld die ik heel goed ken. Dat hielp absoluut bij het schrijven. Het leek me verstandig om bij mijn debuutfilm voor een setting te kiezen waarin ik me thuis voel.'

'De actrices namen meubels van huis mee om meer op hun gemak te zijn'

Levensecht

Dat Mumenthaler uit eigen ervaringen putte, is terug te zien in het feit dat de relatie tussen de zussen levensecht aanvoelt. Ze delen een verleden dat niet besproken wordt, maar dat wel degelijk aanwezig is in de film. 'Ik heb geprobeerd om de geschiedenis die de zussen samen hebben te laten doorschemeren in de dingen die ze samen doen,' vertelt Mumenthaler. 'Bijvoorbeeld wanneer ze samen op de bank naar een plaat luisteren. Voor mij is het een nostalgisch moment. De zussen voelen hetzelfde, maar kunnen hun gevoelens niet delen. Daarom gaan ze op zoek naar een ervaring van jaren geleden, toen ze samen platen luisterden en ze nog wel goed met elkaar konden communiceren.'

Met de actrices die de zussen speelden, werkte Mumenthaler het onuitgesproken verleden uit. 'Ik wilde dat ze zich bij elkaar op hun gemak voelden. Daarom liet ik ze eerst gewoon tijd met elkaar doorbrengen, zonder te acteren. Vervolgens liet ik ze simpele improvisaties doen. Ik liet een van de meisjes bijvoorbeeld koken, terwijl de andere twee een beetje moesten rondhangen. Op die manier hebben we hun personages en onderlinge relaties langzaam opgebouwd. We hebben ook gepraat over de grootmoeder en de opvoeding die zij de meisjes heeft gegeven. Dat zijn verhalen die niet letterlijk in de film terecht zijn gekomen, maar die wel vormend zijn voor de personages.'

Bij de inrichting van het gezamenlijke huis, waar de gehele film zich afspeelt, werden de actrices nauw betrokken. 'Een van de actrices nam een kindertekening mee om op te hangen,' vertelt Mumenthaler. 'Alledrie namen ze meubels van huis mee. Op die manier raakten ze meer op hun gemak. Dat was belangrijk. Het zijn jonge actrices, die weinig ervaring hebben op filmsets. Als er vijftien mensen om je heen staan met enorme lampen op je gericht, helpt het als de omgeving een beetje als thuis voelt.'