Meesters van het dilemma

Niet Lars von Trier is de beste filmmaker van Denemarken; die titel wordt gedeeld door regisseuse Susanne Bier en haar vaste scenarist Anders Thomas Jensen. De reden waarom dit duo minder prijzen wint op chique festivals is wellicht dat hun werk geen Kunst wil zijn met een hoofdletter K. Bier en Jensen maken niet alleen films voor critici en de filmische inner circle, maar voor iedereen. In hun thuisland trekt het duo keer op keer bezoekersaantallen waar Nederlandse makers van dromen. Een vast element in hun werk is dat de karakters en met hen de kijkers worden geconfronteerd met pijnlijke levensvragen.

Hun nieuwste film Love Is All You Need heeft op het oog een wat melodramatisch uitgangspunt: een door kanker getroffen kapster ontdekt dat haar man haar bedriegt en vertrekt naar Italië. Daar ontmoet ze een eenzame weduwnaar, die de wereld niet kan vergeven voor de dood van zijn vrouw. Het wordt interessant als je leert dat de Deense titel van deze film De Kale Kapper luidt. Hieruit blijkt dat Bier en Jensen net als bij hun vorige films dit soapachtige vertrekpunt opbouwen met een flinke dosis speelsheid en humor waarmee ze de kijker verleiden en voor de personages weten te winnen.

Bier en Jensen begrijpen als geen ander dat filmmaken om het opwekken van empathie gaat

"Wat zou ik doen?"
De kunst van filmmaken is het opwekken van empathie. Met verhaalstructuren verteld door beeld en geluid worden kijkers ertoe gemanipuleerd zich te verplaatsen in de belevenissen en gevoelens van de personen op het scherm. Vanuit een veilige bioscoopstoel kun je zo de gevaarlijkste avonturen of de heftigste emoties doormaken, zodat je gesterkt de zaal uitkomt voor het geval je zelf in een vergelijkbare situatie belandt. Dat is vanuit een biologisch perspectief de functie van verhalen vertellen.

Susanne Bier en Anders Thomas Jensen begrijpen dit als geen ander. Hun films worden bevolkt door gelaagde, geloofwaardige karakters die vol overtuiging een doel nastreven dat voor hen heel belangrijk is. De kijker gaat zich daarmee identificeren. Via een aantal slimme twists worden de hoofdpersonen ineens geconfronteerd met een pijnlijk dilemma. Instinctief begrijpt de kijker alle praktische, emotionele en morele implicaties en denkt: "Shit, ja, wat zou ik doen in zo'n geval?"

Twee kwaden
Een terugkerende gedachte in de films van Bier en Jensen, is dat het streven een goed mens te zijn altijd wordt achterhaald door een weerbarstige werkelijkheid. Dat zien we in After The Wedding, waarin de onkreukbare ontwikkelingswerker Mads Mikkelsen onder valse voorwendselen naar Denenmarken wordt teruggelokt en in een situatie belandt waarin hij een fenomenaal bedrag kan incasseren voor zijn weeshuis, als hij de kinderen zelf in de steek zou laten. Hoeveel is zijn eigen integriteit hem waard?

Echte dilemma's gaan niet over goed of fout

Nog pijnlijker is het dilemma in Oscarwinnaar In A Better World. Thuis in Denemarken probeert arts Mikael Persbrandt zijn zoontje bij te brengen dat wraak nooit iets oplost, maar als er in een Afrikaans oorlogsgebied een intens wrede warlord op zijn operatietafel belandt, wordt de verleiding om anders te handelen groot. Echte dilemma's, schreef scenariogoeroe Robert McKee, gaan niet over goed of fout, maar over twee onverenigbare goeden of de minste van twee kwaden.

Kwaliteitsdrama
Bier en Jensen bewijzen dat filmmakers geen knieval hoeven te maken naar het publiek door moeilijke onderwerpen uit te weg te gaan om commercieel succes te behalen. Wel is het opmerkelijk dat hun Deenstalige films buiten Nederland automatisch worden gerekend tot arthouse, wat veel mainstream publiek afschrikt. Mogelijk komt hier verandering in door de populariteit van Deense kwaliteitdramaseries als The Killing en Borgen, die ook uitblinken in volwassen scripts met slimme plots en geloofwaardige karakters. Als dit publiek ook naar de bioscoop kan worden gelokt, kunnen Bier en Jensen uitgroeien tot grote namen.