Lisa Immordino Vreeland over The Eye Has to Travel

Lang voor Anna Wintour was er Diana Vreeland. Als modechef van Harper’s Bazaar gaf ze in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw de toon aan voor stijlminnend Amerika. Als hoofdredactrice bouwde ze Vogue in de jaren zestig uit van blaadje voor rijke dames tot baanbrekend lijfblad van de internationale modewereld. Als organisator van kostuumexposities in het Metropolitan Museum of Art in New York bracht ze in de jaren zeventig een revolutie teweeg in hoe musea met mode omgaan.

Het is een indrukwekkend palmares. Maar ruim twintig jaar na haar dood is Vreeland door jongere generaties nagenoeg vergeten. De documentaire Diana Vreeland: The Eye Has to Travel moet daar verandering in brengen. Er speelt een familiebelang mee: de regisseuse heet Lisa Immordino Vreeland.

Dertien jaar geleden trouwde Immordino Vreeland, zelf haar hele leven werkzaam in de modewereld, met een kleinzoon van de vrouw over wie ze naast een film ook een boek maakte. Ze ontmoette haar nooit. Immordino Vreeland zegt niet 'oma', maar 'mevrouw Vreeland'. Ze spreekt met ontzag en distantie. The Eye Has to Travel heeft dan ook niets van een klef familiefilmpje. Al had Immordino Vreeland dat gewild, was het onmogelijk geweest. Haar huwelijk schonk de regisseuse vrije toegang tot Vreelands archiefmateriaal, maar niet tot haar intieme leven. Daar hield Vreeland namelijk zelfs haar kinderen buiten.

'Natuurlijk heb ik de familie van mijn man gevraagd naar herinneringen over persoonlijke ervaringen en overtuigingen van mevrouw Vreeland,' vertelt Immordino Vreeland. 'Haar twee zoons konden daar echter weinig over vertellen. Zelfs toen ze bij Vogue werd ontslagen, liet ze tegenover haar kinderen weinig emoties toe. In die tijd praatten mensen binnen het gezin nu eenmaal minder met elkaar. Maar wat zeker ook zal hebben meegespeeld, was dat Diana Vreeland van jongs af aan een muur om zich heen had opgetrokken.'

Als klein meisje werd Vreeland door haar moeder een 'ugly little monster' genoemd. Het is een opmerking die Immordino Vreeland in ons gesprek steeds weer aanhaalt. Door de lelijke woorden van haar moeder besloot Vreeland op jonge leeftijd al om haar eigen wereld te scheppen, denkt de regisseuse. 'Ze begreep dat ze anders moest denken dan anderen, dat ze de werkelijkheid naar haar hand kon zetten.'

Alles wat Vreeland zag, hoorde of meemaakte, voorzag ze met haar fantasie van een gouden randje. Toen haar jongste zoon met zijn gezin naar Marokko verhuisde, vertelde ze haar verbaasde kleinzoons over de telefoon dat ze het zo leuk vond dat zij nu op kamelen naar school reden. Haar werk als bladenmaakster gaf Vreeland de kans om naar hartelust uitzinnige werelden te scheppen. Op de pagina’s van haar Vogue waren kleding en sieraden slechts elementen van een parallel universum, waar een tot in de puntjes gestileerde vrijmoedigheid heerste.

De tijdsgeest zat mee. 'In de jaren zestig kon alles,' zegt Immordino Vreeland. 'Tegenwoordig zijn er zoveel beperkingen voor modebladen. Het begint al met de eisen van de ontwerpers, die de gehele look in beeld willen hebben. Destijds werd bovendien anders gedacht over wat mode is en wat schoonheid is. Diana Vreeland koos voor zeer atypische schoonheden. Neem de Portugees-Chinese China Machado. Zij was het eerste niet-blanke model dat in Harper’s Bazaar verscheen. Mevrouw Vreeland en fotograaf Richard Avedon hebben ervoor moeten vechten om die foto's gepubliceerd te krijgen. Toen dat lukte, lag de weg open voor andere modellen die niet aan de gebruikelijke idealen voldeden.'

Met evenveel fantasie maakte Vreeland van zichzelf een mythisch figuur. Een onpeilbare dame in een huis stampvol kunst en kitsch. Voor haar autobiografie D.V. verzon ze de wildste anecdotes. Ze was onkwetsbaar geworden voor het kritische oog van haar moeder, want wie was Diana Vreeland echt? Dat wist niemand, zelfs haar kinderen niet.

Het maakt Vreeland tot een lastig onderwerp voor een grondige biografische documentaire. Immordino Vreeland koos ervoor om de levensgeschiedenis zoals Vreeland die zelf optekende niet kapot te checken. 'Ik geloof haar als ze zegt dat Sergej Djagilev bij haar ouders over de vloer kwam – ik weet alleen niet of het zo vaak was. Misschien heeft ze echt paardgereden met Buffalo Bill, maar wellicht niet zo vaak als ze claimt.' In zulke biografische feitelijkheden is Immordino Vreeland niet bovenmatig geïnteresseerd. Haar documentaire gaat vooral over iets anders: de boodschap die Vreeland met behulp van mode overbracht.

'Wat mevrouw Vreeland ons wilde leren,' zegt Immordino Vreeland, 'is dat je, wanneer je je gedachten vrijlaat, in een wereld kunt leven die door fantasie gedreven wordt. Met haar modereportages riep ze haar lezers op om niet bang te zijn en het onverwachte te zoeken. The eye has to travel: het oog moet reizen. Diana Vreeland bracht de wereld naar haar lezers. Misschien was het haar definitie van de wereld, maar ze opende wel onze ogen en harten voor nieuwe ervaringen.'