The Misfits is een geweldige grafsteen

Alles in The Misfits lijkt te willen zeggen: ‘kijk, we zijn geen film aan het maken, we maken Kunst !’ Arthur Miller schreef dit verhaal voor zijn toenmalige vrouw Marilyn Monroe en wenste vooral literatuur te maken. De studio Warner Brothers poogde óók (zeker als je de trailer -vol met artistiek aandoende stills- ziet) kunst te maken en John Huston stond toch al te boek als een literair filmmaker, met verfilmingen van boeken van B. Traven, C.S. Forester en Herman Melville (respectievelijk The Treasure of the Sierra Madre, The African Queen en Moby Dick)

Je moet op je hoede zijn als Hollywood kunst wil gaan maken. Hollywood blijkt vooral op zijn sterkst als het niets pretendeert en juist dan, totaal onverwacht,  kunst of literatuur kan produceren. Er had dus veel kunnen mis gaan met The Misfits – en toch vind ik het een van de mooiste films die Marilyn Monroe heeft gemaakt. En een van de droevigste. 

Vergeefse zoektocht

The Misfits is een film die doordrenkt is van verdriet, verlies en vergankelijkheid. Het verhaal speelt zich af in de rodeowereldje (de laatste restjes cowboywereld die er nog bestaan), waar een aantal gekwetste en gekwelde figuren elkaar vinden en een tijdlang met elkaar optrekken. Of ze dat doen om de verveling te verdrijven of om troost te vinden lijkt soms de vraag. Uiteindelijk proberen ze zin en waardigheid terug te vinden in de jacht op mustangs. Cowboy willen zijn, is eigenlijk een laatste nostalgische greep naar een oude wereld en een vorm van waardigheid die feitelijk tot het verleden behoort. Die poging blijkt ook in deze film tevergeefs, eigenlijk alleen al doordat die jacht met moderne middelen als vliegtuigen en auto’s wordt volbracht en doordat de gezochte waardigheid definitief verdwijnt als blijkt dat de gevangen mustangs als hondenvoer verwerkt zullen worden. 

Nergens veiligheid

Alleen al daardoor zit in The Misfits een immense treurigheid, die door John Huston uiterst gedoseerd op het witte doek wordt gebracht. Ook de ruimtes en decors spelen hier een belangrijke rol: zo is het huis waar de hoofdpersonen elkaar treffen nog niet afgebouwd en is de zoutvlakte waar de jacht op de mustangs plaatsvindt van een genadeloze kaalheid. Hier bestaat geen beschutting of veiligheid, hier wordt elk levend wezen alleen maar blootgesteld. Beschutting –en de daarbij behorende veiligheid- bestaat dus niet in deze film.

De spil van de film is het karakter Roslyn, vertolkt door Marilyn Monroe. Roslyn wordt de spil van de mensen om haar een omdat eenieder iets in haar ziet en vindt. Voor Gay (Gable) en Guido (Eli Walach) wordt zij de ideale vrouw, voor Perce (Montgomery Clift) is ze een surrogaatmoeder of zus en voor Isabelle (Thelma Ritter) is zij óf de mooie vriendin (waardoor wellicht een lelijk vriendje aan isabelle blijft kleven) óf de dochter die ze nooit gehad heeft. Roslyn is een uitermate labiel en kwetsbaar karakter en Monroe speelt dit geweldig. De legitieme vraag is, of ze het speelde of op dat moment ook zo wás. Monroe wordt ook nog eens bijgestaan door een geweldige cast, met voorop Clark Gable als de oude cowboy Gay. 

Botsing

The Misfits vertegenwoordigt daarnaast de botsing van twee acteerstijlen. Clark Gable, Thelma Ritter en Marilyn Monroe (ondanks dat de laatste lessen gevolgd had bij Lee Strasberg) zijn vertegenwoordigers van de Hollywood Style of Acting oftewel Personality Acting terwijl Eli Walach en Montgormery Clift aanhangers waren van de door Strasbergs ontwikkelde Method Acting. Wéér een reden waarom het bij The Misfits mis kon gaan, maar vreemd genoeg bijten deze twee verschillende acteerstijlen elkaar hier niet. Integendeel, het palet van acteerwerk wordt er alleen nog gevarieerder door, en daardoor boeiender.

Wat de The Misfits immens treurig maakt is het feit dat de film als een testament gezien moet worden. Het zou de laatste film zijn die Marilyn Monroe afmaakte. En ook Clark Gable zou kort na de totstandkoming van deze film overlijden.

The Misfits is inderdaad kunst geworden, maar kunst zonder pretenties. Het is een film die onder de huid gaat en die niet verzacht of wenst te behagen. Zelfs het slot, dat als een happy-end geplaatst wordt, veegt de droevigheid niet uit de film. Want uiteindelijk zien we in dat slotbeeld onverhuld de kwetsbaarheid van twee mensen, verpersoonlijkt door Gable en Monroe. De een door zijn leeftijd en het feit dat zijn tijd eigenlijk voorbij is, en de ander door haar labiliteit en overgevoeligheid. Zelden waren karakters zo dichtbij hun acteurs. Een besef dat ik als snijdend ervaar, en dat tegelijkertijd ontroert. 

The Misfits is voor beiden een geweldige grafsteen geworden. Als slotakkoord hadden Gable en Monroe zich geen betere film kunnen wensen.

The Misfits is zondagavond 5 augustus om 19:30 te zien in EYE.