Jacob Derwig over film en toneel

Na Eric de Vroedt is Jacob Derwig de tweede regisseur van Toneelgroep Amsterdam die in Rialto op een zondagmiddag een film mag programmeren. Derwig is vooral bekend als acteur in het theater (Toneelgroep Amsterdam), op televisie (In therapie) en in films (Grimm). Met Kat op een heet zinken dak regisseert hij momenteel voor het eerst een voorstelling bij TA-2, het platform van Toneelgroep Amsterdam voor de ontwikkeling van (regie)talent, en Toneelschuur Producties.

Het stuk was niet zijn eerste keuze: aanvankelijk wilde hij de roman The Ice Storm van de Amerikaan Rick Moody naar het toneel vertalen, maar hij kreeg de rechten niet. In Rialto laat hij de gelijknamige verfilming van het boek door Ang Lee uit 1997 zien. Derwig baalt nog altijd dat hij The Ice Storm niet mocht opvoeren, vertelt hij wanneer we hem vragen naar de achtergronden van zijn filmkeuze.

'Ik had ontzettend leuk mailconcact met Rick Moody. Hij was enthousiast over het idee van een toneeluitvoering en wilde me zelfs helpen. Maar hij zei ook: 'I'm just the asshole who wrote the book.' De toneelrechten zijn ooit met de filmrechten meeverkocht, waarna de betrokken filmmaatschappij weer is opgeslokt door een van de grote Hollywoodstudio's. Moody heeft nog aan wat touwtjes getrokken, de agent van Ang Lee is ook nog ergens aan gaan sjorren. Maar als Hollywood ergens geen geld aan kan verdienen, dan zullen ze geen poot uitsteken om een theatermaker in Amsterdam te helpen.'

'Hollywood wil toch wat anders dan wat Tennessee Williams in 1955 echt heeft opgeschreven'

Uiteindelijk werd het dus niet The Ice Storm, maar Kat op een heet zinken dak. In hoeverre liggen die keuzes in het verlengde van elkaar?

'Allereerst in toon en stijl. Tragiek en humor gaan in The Ice Storm zo mooi hand in hand. Dat ben ik ook gaan zoeken bij Kat op een heet zinken dak. Het zijn allebei familiedrama's met heftige emotionele botsingen. Ze laten zien hoe ver je uit elkaar kunt staan, hoe goed je je best moet doen om elkaar als familieleden echt te bereiken. In de families die we in de film en in het stuk zien is iedereen zo eenzaam. De afstanden tussen ouders en kinderen en tussen de ouders onderling zijn onmetelijk. En toch moet je erom lachen. Dat is waarin toon en stijl dan zo belangrijk zijn.'

Heb je ter voorbereiding van het stuk de beroemde filmversie Cat on a Hot Tin Roof uit 1955 gekeken?

'Nee. De film vertelt echt een heel ander verhaal. Het heeft bijvoorbeeld een happy end. Hollywood wil toch wat anders dan wat Tennessee Williams in 1955 echt heeft opgeschreven. Wat dat betreft had ik de film makkelijk wel kunnen kijken, omdat het een ander verhaal is. Maar je ziet dan toch een lezing van de personages. Dat gaat ergens in je geheugen zitten en dat wilde ik pertinent niet. Ik wilde kijken waar mijn eigen fantasie die personages heen zou brengen.'

Heb je andere films gebruikt om gericht inspiratie op te doen voor dit stuk?

'Dat wel. Bij het personage van de zoon bestaat het beeld dat hij een zware drinker is. Ik heb dat extremer willen maken. Ik heb echt een junk van hem gemaakt, een zware alcoholist. Ik wilde hem ver in de krochten van zijn brein terecht laten komen, doordat hij op een gegeven moment in een soort trip terechtkomt. Om inspiratie op te doen voor die scène hebben we films als Enter the Void en Fear and Loathing in Las Vegas gekeken. We hebben ook de hulp van een video-ontwerper ingeschakeld om daar beelden bij te maken voor op het toneel.'

'Je moet als regisseur niet overal bovenop willen zitten, want dan ontwikkelt het zich niet'

Met Kat op een heet zinken dak maak je bij TA-2 en Toneelschuur Producties je debuut als regisseur. Waarom wilde je regisseren?

'Ik heb, voordat ik zeven jaar geleden bij Toneelgroep Amsterdam kwam spelen, veertien jaar een collectief gehad. We maakten de voorstellingen met z'n allen. Het idee dat je zelf iets mag maken en niet alleen maar je eigen rol speelt, vond ik toen al iets heerlijks. Ik heb in 2004 ook al eens een stuk geregisseerd bij de Theatercompagnie. Het is echt een vak apart. Er komt meer bij kijken dan alleen zeggen wat er volgens jou in het stuk staat en hoe het zou moeten. Het is ook een ingewikkeld sociaal proces. Ik voel dat ik nog aan het leren ben hoe je als regisseur je energie opbouwt. Je krijgt alles op je bordje, maar je moet niet overal bovenop willen zitten, want dan ontwikkelt het zich niet.'

Als acteur wissel je toneel af met televisie en film. Zie je jezelf op een dag ook een film regisseren?

'Het lijkt me geweldig. Het repetitieproces van Kat op een heet zinken dak ging gelijk op met de draaiperiode van Alles is familie, de film die mijn vrouw Kim van Kooten heeft geschreven en waarin ik meespeel. Het was een krankzinnig leuke periode. Het is een tijdelijke familie, een karavaantje dat van de ene naar de andere plek trekt. Volgens mij komt er als filmregisseur nog meer op je af dan als toneelregisseur. Dan is het al helemaal belangrijk dat je weet hoe je je energie opbouwt. Het lijkt me wel te gek om dat een keer te doen.'