'Het was nooit mijn bedoeling om drie films over de dood te maken'

Tekst: Jos van der Burg

François Ozon is geen filmmaker die jaren broeit op een idee. Bijna tien jaar geleden zei hij in deze krant dat zes weken genoeg is voor het maken van een film. Dat was misschien overdreven, maar vanaf zijn speelfilmdebuut in 1998 maakt Ozon ieder jaar een film. Zijn grootste successen zijn het vrolijke 8 femmes (met zo ongeveer alle Franse topactrices), het rouwverwerkingsdrama Sous le sable en het moordmysterie Swimming Pool.

Geen grimmige drugswereld

Le refuge gaat net als Sous le sable en het minder bekende Le temps qui reste over leren omgaan met de dood. De film portretteert een zwangere drugsverslaafde twintiger die haar vriend aan een overdosis verliest. Voor het zover is, toont Ozon realistische beelden van drugsgebruik. Gedetailleerd is te zien hoe het spuiten van heroïne in zijn werk gaat. Opvallend is de liefdevolle sfeer waarin het drugsgebruik plaatsvindt. De film toont geen grimmige drugswereld. 'Ik wilde het cliché van heroïnegebruikers als uitgemergelde junkies vermijden', zegt Ozon. 'Niet iedere drugsgebruiker is arm. De jongen die dood gaat komt uit een rijke bourgeoisfamilie en heeft geld genoeg voor drugs. Ook wilde ik laten zien dat in een drugsomgeving liefde kan bestaan. Dit stel houdt echt van elkaar. Het probleem met drugs is dat ze niet alleen ellende, maar ook plezier geven. Als dat niet zo was, zou niemand drugs gebruiken.' Omwille van de authenticiteit liet Ozon zich adviseren door een toxicoloog. 'Wist je dat een heroïneverslaafde zwangere vrouw nooit acuut mag stoppen met gebruiken, omdat dat de kans op een spontane abortus vergroot? Die kennis heb ik gebruikt in de film.'

Le refuge begint als drugsdrama, maar de focus verplaatst zich snel naar de zwangere vrouw. Wil ze het kind houden na de dood van haar vriend? Kan ze zich een toekomst voorstellen als alleenstaande moeder? Het draait om deze vragen in de film, die ontstond uit Ozons fascinatie voor zwangerschap en het mysterie van het leven. 'Veel mannen vinden zwangere vrouwen eng, maar ik vind zwangerschap erotisch en sensueel.' In het echte leven is het omgekeerd, maar als filmmaker heeft Ozon meer met vrouwen dan met mannen. 'Vrouwelijke personages zijn interessanter, omdat je met hen meer kunt. Mannelijke personages zijn actiegericht, wat de dramatische mogelijkheden beperkt. Bij vrouwelijke personages kun je het makkelijker over emoties en gevoelens hebben.' 

Idealisering van het moederschap

Voor de maker stond vanaf het eerste idee vast dat de actrice die de vrouw zou spelen echt zwanger moest zijn. 'Ik vind het interessant om de metamorfose van het vrouwelijk lichaam te tonen.' De zwangere actrice Isabelle Carré, een van de vele jonge schoonheden in de Franse filmwereld, durfde het aan. Omdat zwangerschap niet wacht, was haast geboden. 'Toen we begonnen met draaien was Isabelle zes maanden zwanger. Na een maand zijn we gestopt. Een half jaar later hebben we het begin en einde gedraaid.' Het werken met een zwangere actrice zorgde voor een bijzondere hindernis. 'De verzekeringsmaatschappij wilde de film niet verzekeren, omdat men zes maanden zwangerschap een te groot risico vond. Ik begreep het wel een beetje, want als er iets was misgegaan in Isabelles zwangerschap was er geen film geweest.' Carré vond alle bezorgdheid overdreven. 'Ze zei dat ze niets bijzonders deed, omdat veel zwangere vrouwen tot bijna negen maanden doorwerken. Ze is een professional en zag de rol gewoon als werk.'

Dat Carrés personage na de geboorte van haar kind twijfelt of ze de baby wil houden – voor de uitkomst moet u de film gaan zien - leidde in Frankrijk tot kritiek. Het zegt volgens Ozon veel over de tijdgeest. 'We leven in een periode van idealisering van het moederschap. In de jaren zeventig vochten vrouwen voor moederschap als keuze, maar in conservatieve kringen ziet men het nu weer als de natuurlijke bestemming van vrouwen. Vergeten is dat vrouwen niet als moeder worden geboren, maar de mogelijkheid hebben om moeder te worden. Het moederschap is iets waar je klaar voor moet zijn.'

Le refuge is Ozons derde film over verlies en dood. Hij is er klaar mee. 'Het was nooit mijn bedoeling om er drie films over te maken, maar na Le refuge zag ik dat ik een trilogie heb gemaakt. Misschien was het mijn manier om de dood van mensen van wie ik hou te leren accepteren. Maar nu is het tijd voor iets anders. Ik heb de pagina omgeslagen.'