Geef toe aan guilty pleasures

Door: Sterre van Rossem

Guilty pleasures. Misschien wel mijn favoriete soort pleasures, waarschijnlijk omdat de guilty pleasure iets stiekems heeft, iets dat je alleen met jezelf deelt. Voor de een is het misschien het eten van een bak Rice Crispies met heel veel suiker, om 3 uur ’s nachts, als je dronken thuiskomt. Voor de ander het lezen van slechte thrillers terwijl je literatuurwetenschapper bent. Deze ‘geneugten’ hebben om de een of andere reden iets met vroeger te maken, zijn regressief. Mijn guilty pleasures zijn duidelijk nostalgisch, vangen het verlangen te verdwijnen in werelden die allang niet meer (en misschien wel nooit hebben) bestaan. Heel hard I’m on fire en Dancing in the Dark van Bruce Springsteen opzetten en meezingen. Eindeloos door de foto’s en scrapbooks van Tim Walker bladeren. Lana del Rey luisteren, op repeat. Of Françoise Hardy. Ze zijn pop, niet per se intelligent, mierzoet maar wel vaak met een klein sinister randje.

'Hoe ga je uit die mierzoete, vlakke, brave film nou een levensles trekken?', vroeg een van mijn intelligentere vrienden

Wanneer ik me voor de tweede keer in een week in een rode pluche stoel nestel om me over te geven aan de gele letters van Moonrise Kingdom, realiseer ik me dat ik die ook wel aan mijn lijstje toe kan voegen. 'Hoe ga je uit die mierzoete, vlakke, brave film nou een levensles trekken?', vroeg een van mijn intelligentere vrienden, die een voorkeur heeft voor onbegrijpelijke Scandinavische films of donkere Franse cinema uit een verloren tijdperk. Ik had er toen geen goed antwoord op, maar als ik Edward Norton weer head first de tent van Sam in zie kruipen, de landkaart opzij zie trekken en hoor roepen ‘Jimenee cricket, he flew the coop’ waarop iedereen in de zaal grinnikt, vind ik dat ik een reuze waardevolle les leer: Wanneer men nog kan lachen om mierzoete, vlakke, brave grapjes is er hoop. De mogelijkheid bestaat ineens dat we toch nog niet allemaal zo verknipt zijn door onze 24/7 supersnelle cyberlevens, en ons nog kunnen verliezen in kinderverhalen.

Serieus spelen

Gedurende de film realiseer ik me echter dat Moonrise Kingdom nog een andere, écht waardevolle les biedt. Niet omdat dit nou een zeer realistische vertelling van een jonge liefde tussen prepubers betreft, maar omdat de film op een kinderlijke manier perfect de wereld weergeeft zoals die is. Wes Anderson legt het ons nog eens fijntjes uit; het leven bestaat uit gelukkige mensen (vaak kinderen) die de harde realiteit aanvaarden door te vertrouwen op eigen regels, en ongelukkige mensen (vaak volwassenen) die denken dat er absolute en voor iedereen geldende regels bestaan en dat volwassen worden betekent dat je je daaraan leert houden.
De tweede – ongelukkige - groep wordt belichaamd door mensen die samen gaan vallen met instituten, die alle fantasie en optimisme verliezen en zo ook uit anderen gaan zuigen; bijvoorbeeld mevrouw Social Services of Commander Pierce. En ook de ouders van Suzy zijn hard op weg meer en meer samen te vallen met hun counselorship.
Tegenover hen staan de kinderen, en ook nog Edward Norton (Scoutmaster Ward), die gewoon lekker spelen. Die manier van spelen moet je uiterst serieus nemen. Het biedt handvaten voor het leven, maar bovenal biedt het weerstand tegen de onderdrukkende kracht van ‘regels’, tegen dat wat moet, hoort. Die manier van spelen heeft humor, en humor is een redmiddel. Sam heeft het niet bepaald gemakkelijk als wees die ook nog eens niet teruggevraagd wordt door zijn voogden. Hij is de minst geliefde khaki-scout van kamp Ivanhoe, maar in plaats van zich aan te passen blijft hij volledig eigen. Hij vindt Suzy, met wie hij gaat schrijven. Zij heeft het als licht rebelse dochter en zus van drie broertjes ook niet makkelijk thuis. Samen gaan ze op pad en bewegen ze zich in hun eigen, bijna magische wereld.

Een smsje van een vriendin met de vraag of ik Moonrise Kingdom wil zien met haar.  ‘Ja! Nog niet gezien,’ jok ik

Onlogisch en toch logisch

Films als Moonrise Kingdom herinneren ons door de fantasie, het kleurgebruik en de esthetiek aan onze eigen magische kindertijd. Andersons huizen zijn opengesneden als poppenhuizen; kamers lopen onlogisch en toch logisch in elkaar over, kleuren zijn kleuren van vroeger toen je alleen met je favoriete potloden wilde tekenen en je schouders ophaalde als je ouders zeiden dat er ook zwart in een straat zat, en donkerpaars in een onweersbui, en dat er niet boven ieders huis een zon scheen.
Voor veel mensen schijnt die magie op een gegeven moment te verdwijnen; je wordt advocaat, je betaalt belasting, je bent ontevreden in je huwelijk, je gaat vreemd met de agent van het dorp, je bent een ouder, je voelt je verantwoordelijk, je vindt je kind onvolwassen, lastig, voorziet fouten, wil gaan redden voor er iets gered moet worden en breekt zo een wereld op. Wes Anderson leert ons dat het anders kan. Dat je kan blijven spelen, dat je zo vrij kan blijven, en eigen. Hij doet het met zijn films en laat ons meegenieten.

Thuis gekomen krijg ik een smsje van een vriendin met de vraag of ik Moonrise Kingdom wil zien met haar.  ‘Ja! Nog niet gezien,’ jok ik, ‘Lijkt me hartstikke leuk’. De guilty pleasure, bedenk ik me, is misschien een laatste residu van het spelen van vroeger. Van het kunnen verdwijnen in die eigen magische wereld met eigen magische wetten, waar gevaar en zenuwen niet bestonden en alles ingebed was in mooie kleuren en waar het macabere voor een lach kon zorgen. We kunnen we er dus maar beter flink aan toegeven.

Sterre van Rossem (1984) schrijft korte verhalen, gedichten en columns, onder meer voor VPRO Dorst en Cineville. Eind 2010 verscheen haar debuut Een smaak van liefde. Sterre treedt ook op als verhalenvertelster en performer met artiestencollectief Furthur Labelz. Ze woonde even in New York en nu weer in Amsterdam, waar ze haar Research Master Cultural Analysis afmaakt aan de Universiteit van Amsterdam en werkt aan een roman. Meer over Sterre en haar liefde voor cinema, lees je in dit interview van Julie de Graaf.

Lees ook:

Levensles uit film: Blijf ver van de politiek vandaan 

Levensles uit film: Leef niet volgens de plaatjes die je kent

Levensles uit film: Ga op zoek naar een schop onder de kont