Cineville Talkshow: smokkelen met de medische moraal

Dokter Ledgard, gespeeld door Antonio Banderas, begrijpt de morele bezwaren van zijn collega's niet. Als je de mensenhuid vuurbestendig kunt maken door haar met de huid van een varken te kruisen, waarom zou je dat dan niet doen? Voor Ledgard is het een emotionele kwestie. Zijn vrouw liep door een auto-ongeluk ernstige brandwonden op. Zo ontdekken we in La piel que habito wel meer trauma's uit zijn verleden, die hem tot medische experimenten brengen die zonder meer onethisch zijn. Toch bevindt Ledgard zich in menig opzicht in de voorhoede van de medische ontwikkelingen, bleek gisteravond tijdens de Cineville Talkshow.

Konijn met menselijk dna

Talkshowhost Dirk van der Straaten ontving Laurens Landeweerd, een filosoof die zich aan de TU Delft en de Universiteit van Maastricht onder meer bezighoudt met de morele aspecten van nieuwe medische technologieën. De kern van zijn betoog: je kunt over bepaalde ontwikkelingen wel gezwollen ethische standpunten innemen, maar in de praktijk vinden ze vaak hun weg toch wel door de gaten en kieren van de wet en de publieke opinie.

De ethiek wordt voor voldongen feiten gesteld en buigt mee

Neem de kruising van menselijk en dierlijk genetisch materiaal, zoals het varkenshuidexperiment van dokter Ledgard. 'Daar heeft de Europese Commissie een totaal moratorium over uitgesproken,' vertelt Landeweerd. 'Tegelijkertijd worden er nu al uitzonderingen gemaakt. In Frankrijk is bijvoorbeeld een konijn ontwikkeld met een stukje menselijk dna, zodat het beest een melk produceert met een enzym erin waar je weer een medicijn uit kunt halen.'

Zo worden de grenzen van het geaccepteerde al jaren verlegd. Uitzonderingen maken het vreemde sluipenderwijs normaal. De ethiek wordt voor voldongen feiten gesteld en buigt mee. Daar zorgt de medische industrie wel voor. 'In de medisch-technologische en biochemische hoek wordt heel erg gecalculeerd nagedacht over manieren de maatschappelijke discussie te omzeilen. Een bekende truc is om er een ziekte bij te halen, dan is iedereen veel toleranter. Dus het is eigenlijk vooral spinnen.'

'In de herdruk van een naslagwerk verscheen plotseling een nieuwe pathologie'

Drie dagen wakker

Een voorbeeld. 'In de jaren zeventig ontdekten wetenschappers bij toeval een stofje waarmee je het menselijk slaapritme bleek te kunnen beïnvloeden,' vertelt Landeweerd. 'In eerste instantie werd het gebruikt om narcoleptici en soldaten wakker te houden. De farmaceutische industrie wilde er eigenlijk meer geld aan verdienen. Het probleem was dat je niet zomaar een middeltje op de markt kunt brengen waarmee je drie dagen wakker kunt blijven zonder dat daar enige discussie over ontstaat. Toen verscheen in de herdruk van een veelgebruikt psychiatrisch naslagwerk plotseling een nieuwe pathologie: shift workers sleep intolerance. Drie keer raden wat daar goed tegen werkte.'

Met smaak lepelt Landeweerd nog een aantal voorbeelden op van grensverleggende medische innovaties. Voor iemand die zich met de morele kant van de zaak bezighoudt, lijkt hij er weinig moeite mee te hebben dat er af en toe iets langs de publieke moraal gesmokkeld wordt. 'Daarom noem ik mezelf ook geen ethicus,' zegt hij. 'Ik vind het zo fascinerend wat er allemaal kan, dat ik het jammer zou vinden als het vanwege het sentiment dat het niet natuurlijk is, niet gedaan zou worden.'