Billy Wilders humor

New York, tweeënvijftig jaar geleden. Het verhaal van de kantoorklerk C.C. Baxter die zijn baas zijn appartement laat gebruiken voor zijn affaires om hogerop te komen leek geenszins stof voor een komedie, en hoewel het resultaat een fascinerende satire op de Amerikaanse droom bleek, was het bronmateriaal dat allerminst.

Vele jaren eerder had de beroemde Engelse regisseur David Lean de film Brief Encounter gemaakt, waarin Celia Johnson een affaire heeft met Trevor Howard in het appartement van een vriend. Wilder wilde hier graag een Amerikaanse versie van maken, maar het waren de jaren 40, en in de Verenigde Staten was de Hays Code actief, een verzameling regels die verwijzingen naar (homo)seksualiteit, rassenvermenging, abortus en drugs ten strengste verbood. Omdat overspel hier ook toe behoorde, moest Wilder het project voor onbepaalde tijd uitstellen, tot jaren later een groot Hollywoodschandaal zijn interesse in het plot nieuw leven inblies.

Pistool

Jennings Lang was een agent van MCA's West Coast Television en had op 13 december 1951 een afspraak met de actrice Joan Bennett om over een televisieserie te praten. Hij had echter geen rekening gehouden met de jaloerse man van Bennett; de filmproducent Walter Wanger. Toen deze zag dat de auto van zijn vrouw bij Lang stond, stopte hij, pakte een pistool en schoot Lang in zijn been en zijn lies, waarna hij het pistool in de auto van zijn vrouw gooide en ervandoor ging. Bij het verhoor door de politie zei Wanger dat hij bang was dat Lang erop uit was zijn huwelijk kapot te maken, en hij pleitte ontoerekeningsvatbaar te zijn. Hij werd veroordeeld tot vier maanden cel. En hoewel Bennett altijd volhield dat er geen romantiek bij de afspraak betrokken was, gingen er geruchten dat zij wel degelijk een affaire met Lang had, die daarvoor het appartement van een vriend gebruikte.

Vijf Oscars

Het incident was geenszins komisch, maar Billy Wilder herinnerde zich de gefaalde poging rondom de film van David Lean, waarna hij samen met scenarist A.I.L. Diamond aan de slag ging aan het scenario. Enkele van de (briljante) veranderingen waren de hoofdrolspeler haast kinderlijk naïef te maken, de setting te verplaatsen naar een kantoor en de film te doorspekken met vlotte dialogen. De momenten waarop The Apartment dodelijk ernstig zou kunnen worden, werden met spitsvondige humor wat lichter gemaakt, en Wilder zorgde voor een perfecte cast (Jack Lemmon, Shirley MacLaine en Fred MacMurray) en als regisseur/dictator liet hij hen nauwgezet het zorgvuldig geschreven scenario volgen. Hij stond al bekend als driftkikker, en ook de productie van The Apartment was niet zonder incidenten, maar de filmmaker uit Oostenrijk-Hongarije kreeg het gelijk aan zijn kant. De opvolger van Some Like it Hot (ook al zo'n hit aan de kassa en bij de critici) bracht met een budget van drie miljoen dollar bijna acht keer zoveel op en won vijf Oscars, waaronder die voor Beste Scenario en Beste Film. Prachtig, romantisch en bijtend satirisch was The Apartment de laatste zwart-wit film die deze Oscar pakte. Of steelt The Artist deze troef op 26 februari?

The Apartment is zondagochtend 19 februari te zien in de serie EYE Classics in Tuschinski. De Cinevillepas is niet geldig voor deze voorstelling. In Kriterion wordt maandag Billy Wilders Witness for the Prosecution vertoond.