The Battle Of Algiers: Een top vijf veranderende ervaring

Zoals iedere zichzelf respecterende filmnerd heb ik een all time top vijf, voor het geval iemand er ooit naar vraagt. Alle titels zag ik als tiener, dus wanneer ik nu, dertig jaar oud, nog een film zie die verandering in de top vijf brengt, is dat een behoorlijk schokkende gebeurtenis. Vorige maand was er zo'n moment, toen The Battle of Algiers mij van mijn stoel blies en Un Condamné à Mort S'Est Échappé uit de top vijf stootte. Ik heb de film inmiddels drie keer gezien, en hij wordt alleen maar beter.

Zoals alle meesterwerken is The Battle of Algiers een heleboel films in één: een enerverende actiethriller, een tragedie over idealen, een docudrama over een belangrijk hoofdstuk uit de recente geschiedenis, en een essay over terrorisme en contraterrorisme. Maar er moet meer zijn. Wat maakt de film verpletterend voor mij? Ik kijk hem nog maar eens en zoek naar de X-factor.

Authenticiteit en dynamiek

The Battle of Algiers is een verslag van de guerrillaoorlog die het Algerijnse bevrijdingsfront (FLN) voerde in de straten van hun hoofdstad tegen de Franse kolonisten in de jaren 50, aan de hand van het verhaal van Ali la Pointe. Deze apolitieke straatjongen radicaliseerde in de gevangenis en groeide uit tot een fanatiek en inventief leider van de ondergrondse beweging. De geest van idealisme en optimisme van de begindagen ging over in een neergaande spiraal van vergelding en geweld. De strijd liep uit op een bitter duel tussen de FLN en de Franse paratroepers, waarin ideeën en einddoelen geen rol meer speelden. De Fransen wonnen de slag maar verloren de oorlog. De film eindigt een paar jaar nadat de guerrilla’s zijn verslagen, met een volksopstand die spontaan losbreekt en de Fransen zal dwingen de handdoek in de ring te gooien.

The Battle Of Algiers dankt zijn kracht aan zijn authenticiteit en dynamiek. De makers werkten nauw samen met werkelijke hoofdrolspelers uit deze geschiedenis en casten hoofdzakelijk non-professionele acteurs. De film maakt gebruik van documentaireachtige cameravoering. Het scenario geeft een onthullend kijkje in de tactieken van stedelijke oorlogsvoering aan beide kanten van de wet. De montage en de muziek geven de film enorme energie en spanning. Bovenal slagen de makers erin om het functioneren van de gemeenschap als geheel tot leven te wekken. 

Hearts and minds

The Battle of Algiers is een film waarin ideeën en emotie samensmelten. Wat rechtvaardigt (staats)terreur? Mag je burgerdoelen bombarderen of gevangenen martelen voor een grotere zaak? Hoe kun je een oorlog winnen, maar de hearts and minds van een volk verliezen? Hoe bouw je na de vrijheidsoorlog een rechtvaardig land op? De film weet deze vragen te vertalen naar scènes waarin de kijker de dilemma's ervaart en er dagen later nog over denkt en debatteert. Het is ook niet verrassend dat de film nog steeds dient als studiemateriaal voor militairen, en bijvoorbeeld filmmakers als Christopher Nolan.

Toch levert dat geen antwoord op mijn vraag. The Battle of Algiers is een unieke, opwindende, intelligente film, maar daar zijn er wel meer van. Wat maakt deze film voor mij zo'n indringende ervaring? Daarvoor moet ik niet alleen naar de film kijken maar ook naar mijzelf. 
Mijn twintiger jaren (en die van vele anderen) vonden plaats in een land met angst voor aanslagen en islamitisch extremisme, in een wereld van oorlogen in Irak en Afghanistan en de Arabische lente. Hoewel deze gebeurtenissen geen direct effect hadden op mijn doen en laten, geloof ik dat de tijd waarin je opgroeit cruciaal is voor je vorming, wereldbeeld, waarden en persoonlijkheid. De aanslagen van 9/11 en in Noorwegen vorig jaar vonden plaats dicht bij belangrijke gebeurtenissen uit mijn leven. De laatste aanslag kwam ook nog eens erg dichtbij, omdat ik mensen kende op Utøya.
The Battle of Algiers is een film die tijd en plaats overstijgt. De film zou even makkelijk kunnen gaan over verzetsstrijders in de Tweede Wereldoorlog als over terroristen hier en nu. Dat maakt de film eng maar ook met terugwerkende kracht relevant. Zonder dat de makers het konden weten, behandelden ze bovenstaande thematiek met al zijn morele complexiteit en langetermijncomplicaties. Daardoor is deze film uit 1966 juist een veelzeggende film voor déze generatie. Misschien is het tijd je top vijf te veranderen.