Aggeliki Papoulia over Alps

'Ik weet het niet... ik ben het vergeten.' En dan wat verontschuldigend gegiechel. Op de meest simpele vragen over de opnames van Alps moet Aggeliki Papoulia het antwoord schuldig blijven. Ze is een half uur te laat op de afspraak verschenen in de persruimte van het filmfestival van Rotterdam. De tijd uit het oog verloren op de hotelkamer. Eigenlijk is ze precies hoe je haar op basis van Alps verwacht. Waar regisseur Yorgos Lanthimos bij onze latere ontmoeting een gezelligheidsdier blijkt, zou zijn vaste actrice Papoulia zo een personage kunnen zijn uit de films die ze samen maken. Lastig te peilen, ongemakkelijk in de omgang, afgemeten formulerend. Maar ook: grappig, bijzonder en innemend.

Dogtooth, dat in 2011 verrassend voor een Oscar werd genomineerd, betekende de eerste samenwerking tussen de Griekse regisseur en actrice. In hun nieuwe film Alps speelt Papoulia een verpleegster die bijklust bij een bijzondere dienst. Mensen die een dierbare hebben verloren, kunnen haar inhuren als tijdelijke vervangster. Ze probeert de overledene zo goed mogelijk na te doen, in de hoop dat de klanten er troost aan hebben. Toch lijken de klussen voor de verpleegster nog van de grootste emotionele waarde. Het werk geeft haar eindelijk het gevoel dat ze ergens een plaats heeft en gewaardeerd wordt - dat het dan in de rol van een ander is, neemt ze op de koop toe.

'Het idee dat je iemand die is overleden gewoon kunt vervangen, vind ik grappig en ontroerend'

Aanvankelijk begreep ze niet goed wat Lanthimos en collega-scenarist Efthymis Filippou met het verhaal voor ogen hadden, geeft Papoulia toe. 'Maar toen zag ik het verbindende thema en vond ik het fantastisch. Het idee dat je iemand die is overleden gewoon kunt vervangen, vind ik grappig en ontroerend tegelijk. Het is een lichtere manier om naar de dood te kijken. Daar komt bij dat het iets heel algemeens is dat mensen anderen proberen te vervangen. Dat zie je niet alleen bij sterfgevallen, maar ook bij stukgelopen relaties. Op een nog abstracter niveau kun je zeggen dat iedereen in het leven verschillende rollen speelt, bijvoorbeeld de rol van ouder of kind.'

Verboden te acteren

Papoulia studeerde in 2000 af aan de toneelschool van Athene. Sindsdien maakte ze vooral carrière op de planken. In 2004 richtte ze met twee anderen het toneelgezelschap Blitz op, waarbinnen alle beslissingen, van scenario tot regie, gezamenlijk worden genomen. Het is een groep met radicale teksten over 'de betekenis van theatrale structuren aan het begin van de eenentwintigste eeuw'. Een groep ook die op het toneel geen plaats ziet voor 'virtuositeit en kant-en-klare waarheden'. Geen opvoeringen van Romeo en Julia, dus. 'We werken op een heel fysieke manier,' vertelt Papoulia. 'We maken toneel met onze lichamen, niet met personages of rollen.'

Geen wonder dat Lanthimos bij Papoulia uitkwam. De regisseur spreekt 'acteren' uit alsof het een vies woord is. Als hij ergens een hekel aan heeft, dan is het aan acteurs die zich op de gebruikelijke wijze in hun rollen inleven door na te denken over de motieven en achtergronden van hun personages. Als hij iets niet wilt in zijn films, is het dat er bewust emoties worden uitgebeeld. 'Als ik Yorgos wil pesten,' vertelt Papoulia, 'dan zeg ik dat ik me in mijn personage ga inleven. Dan begint hij 'nee!' te schreeuwen.' De meeste acteurs zouden van zo’n regisseur in paniek raken. De ideeën van Lanthimos gaan in tegen alles wat ze geleerd hebben. Een actrice als Papoulia, met ervaring in het experimentele toneel, begrijpt wat hij bedoelt.

'Als ik Yorgos wil pesten, dan zeg ik dat ik me in mijn personage ga inleven'

'Ik geloof net als Yorgos dat we in het echte leven vaak helemaal niet weten waarom we dingen doen,' zegt ze. 'Yorgos probeert een situatie te creëren waarin je als acteur in diezelfde gemoedstoestand verkeert. Een situatie waarin je niets probeert te bewijzen, te beschrijven of te geloven. Hij wilt dat je in het moment bent en reageert op wat er gebeurt, zodat je de vrijheid hebt om jezelf te verrassen. Daarom gaf hij ons acteurs amper tijd om ons samen voor te bereiden. Ik kan me niet herinneren dat we gerepeteerd hebben. Soms filmde hij ons ook stiekem. Bij de première van Alps zag ik beelden van mezelf waarvan ik helemaal niet wist dat hij die had gedraaid.'

Moeilijk

Zo helder als Papoulia over de methode van haar regisseur praat, zo moeilijk vindt ze het om de woorden te vinden om haar eigen werkwijze te omschrijven. 'Toen ik het scenario voor het eerst las,' vertelt ze, 'leek mijn rol me angstaanjagend moeilijk om te spelen. Ik wilde het natuurlijk heel graag doen, maar ik schoot ook enorm in de stress. Ik had geen idee hoe ik het aan moest pakken.' Hoe is ze daar uiteindelijk uitgekomen? 'Het is moeilijk uit te leggen wat ik deed. Ik weet het niet meer precies. Ik kan het me niet herinneren,' begint ze weer. 'Ik weet het niet.' Ze glimlacht. Ik vraag haar wat dan de moeilijkste scène was om te spelen. 'De scène waarin ik een stoel door een raam moest gooien,' zegt ze. 'Het was erg lastig om het glas stuk te krijgen.'