Aan de verbeelding overgelaten
Gerelateerde films
Ik kan me niet voorstellen dat er ooit een trailer is gemaakt die saaier is dan die van In een vergeten moment. Dat is geen verwijt aan de arme ziel die de onmogelijke taak kreeg om die trailer te maken. Het is nu eenmaal een documentaire waarin niets gebeurt. In de film zien we twintig minuten lang Amsterdammers op de tram wachten. Langzaam wordt je als kijker de beelden ingezogen. Het alledaagse krijgt een mysterieuze kracht, juist doordat alles wat je in een trailer zou kunnen stoppen ontbreekt. Vertaal dat maar eens naar een trailer.
Regisseur Menno Otten studeerde vorig jaar met In een vergeten moment af aan de Filmacademie. Het was op het eindexamenfestival de film waar iedereen het over had. Otten won er dan ook de VPRO documentaireprijs 2009 mee. Een jaar later wordt de film nog altijd vertoond, zoals het afgelopen weekend in EYE. Alle bewonderaars noemden hetzelfde gegeven als grote kracht: dat er zoveel aan de verbeelding is overgelaten.
Daar hebben ze natuurlijk helemaal gelijk in. Toch word ik een beetje opstandig van dat zinnetje. Mensen die ervoor hebben doorgeleerd geven voortdurend hoog op van films waarin veel aan de verbeelding overgelaten wordt. Dan denk ik altijd: als ik iets aan mijn verbeelding wil overlaten, ga ik niet naar de film. Ik ga naar de film omdat daarin dingen verbeeld worden. Door iemand anders.
Traditioneel willen vooral mensen met een afkeer van seks en geweld graag dat er dingen aan de verbeelding worden overgelaten. Iemand zwaait met een honkbalknuppel naar het hoofd van zijn buurman, en vlak voordat de klap aankomt wordt er weggesneden – dat is chique. De laatste jaren is het in arthousefilms erg in de mode geraakt om ook andere climaxen weg te laten. Als onze held rijexamen doet, krijgen we alleen te zien hoe hij op de weg terug mistroostig naar het verkeer kijkt door het raam van de bus – het gemiste verkeersbord mogen we zelf fantaseren.
Dat kan heel goed werken. Menno Otten voerde het principe tot zijn uiterste consequentie door en maakte een mooie film. Razend knap. Maar ik doe niet mee aan de mode dat het een aanbeveling zou zijn wanneer scènes voor de trailer ontbreken. Een heftige scène die de tenen niet kromt is nog altijd een delicatesse. Dat het zelden lukt, moeten we niet verwarren met het idee dat het per definitie onwenselijk is.
Ik weet in ieder geval zeker dat veel regisseurs maar wat blij zijn dat ze hun onvermogen om een apotheose te filmen kunnen verhullen achter de hippe leus van 'aan de verbeelding overgelaten'. Ik wil die woorden even niet meer horen. Het wordt tijd voor een herwaardering van het ambacht van de climax.
Vanaf aanstaande donderdag draait In een vergeten moment dagelijks bij EYE.
Reacties
Inmiddels deze film gezien en
Inmiddels deze film gezien en erg onder de indruk. Vooral door de bijzondere sound design. In een mooi ritme met de beelden, van rumoer naar verstilling.
Over saaie trailers
Over saaie trailers gesproken, ken je de trailer van Derekman's Blue? http://www.zimbio.com/watch/YZ12wG4-Y2G/Blue/Blue. Waarbij uiteraard ook hierbij geldt dat saai niet persé slecht is ;-)
Het fascinerende hierbij is dat scenes waarin expliciet alles wordt getoond, tegelijk niets hoeven te zeggen en omgekeerd. Een gezichtsuitdrukking kan zo meer zeggen dan een verkeersbord. Alleen als het continu weglaten een gimmick wordt, is het tijd om af te haken...
Een goede filmmaker kan het publiek meeslepen of intrigeren door te laten zien wat in zijn of haar ogen van belang is. Dat kan een aktie-scene zijn of juist een minutenlang shot van een gezicht. Het is aan de regisseur om ook onze eigen dogma's te doorbreken!
Altijd leuk, een kleine
Altijd leuk, een kleine discussie. Maar inderdaad, zo oneens zijn we het helemaal niet. Sterker nog, ik heb mijn scriptie geschreven over het extreme geweld in Salo, or the 120 days of sodom (Pasolini), en films als Irreversible (Noé). Daar kwam ik ook tot de conclusie dat juist de extreme visuele uitspattingen ervoor zorgden dat het verhaal meer diepgang krijgt, en een grote meerwaarde is.
Ik had je denk ik een klein beetje verkeerd begrepen, want met je reactie ben ik het roerend eens.
Al kan ik me voorstellen dat (met name nederlandse) filmmakers terugvallen op de meer verhullende beelden, puur om het gegeven dat een 16-rating zorgt voor lage inkomsten. Denk hierbij aan Koolhoven's Oorlogswinter. Bij navraag na de première vertelde hij me dat er flink wat bloedige scenes zijn verwijderd om het een 12-rating te geven, mede door druk van de producenten.
Dit is een spijtig probleem waar ik me mateloos aan erger, en ik vrees dat dit nog erger wordt als er nog meer op kunst & cultuur bezuinigd gaat worden.
Ik kan hier echt uren over doorgaan, maar moet helaas weer aan het werk, haha.
Groet, Jasper
Beste Erik, Aan de ene kant
Beste Erik,
Aan de ene kant ben ik het zeer met je eens dat juist beelden niet weglaten krachtig kan werken in films. Maar aan de andere kant bewijzen films als 'In een vergeten moment' dat niet alles voorgekauwd hoeft te worden, en dat film een vorm van kunst is, die vrij interpretabel mag zijn. In een vergeten moment heeft me meer ge-emotioneerd dan het gros wat ik de afgelopen maanden mocht bekijken. Ik vind dat er meer expliciete scenes mogen zijn, als dat in een film past. Maar om nou elke handeling uit te beelden lijkt me wat overdreven. De filmtaal is een taal die de meesten begrijpen, en juist visuele oplossingen die niet domweg alles voorleggen aan de kijker verdienen wat mij betreft toch ook wat meer positieve aandacht.
Er zijn verschillende soorten en maten films, en als je niet zelf de hersens aan het werk wil zetten is er altijd nog Pathé... ;)
Niettemin een goed stuk dat me aan het denken zette, ben benieuwd naar je volgende stuk!
Hoi Jasper, leuk dat je
Hoi Jasper, leuk dat je reageert. Ik geloof eigenlijk niet dat we het zo ontzettend oneens zijn. Ik hoop niet dat het beeld is ontstaan dat ik me afzet tegen 'In een vergeten moment' - ik vind het een knappe film. Waar ik me tegen afzet is het idee dat de kunst van het weglaten niet een middel is, maar een doel. Het idee dat scènes met heftige emoties per definitie ordinair zijn. Daar ben jij geloof ik ook geen aanhanger van, maar ik kom het vaak tegen. Ik pleit er dus niet voor om 'alles' uit te beelden, maar verzet me er gewoon tegen dat mensen hun neus ophalen voor heftigheid.
Overigens lijkt het me onzin dat je naar Pathé moet als je niet zelf de hersens aan het werk wil zetten. Ik moet naar een film als 'The A Team' in ieder geval geconcentreerder kijken om het plot te volgen dan naar een film als 'Still Walking'. De intelligentie van laatstgenoemde film zit hem volgens mij meer in de uitwerking van de karakters en dergelijke dan in het beroep dat de film doet op de hersenarbeid van de kijker.