Tinker, Tailor, Soldier, Spy

Tinker, Tailor, Soldier, Spy is, met The Spy Who Came in From the Cold, een van de meest gekoesterde romans van Le Carré. In de BBC-serie uit 1979 bracht Alec Guinness de bedachtzame spionnenmeester Smiley al op onvergetelijke wijze tot leven. Nu is er nog een remake met Gary Oldman als Smiley en met Tomas Alfredson aan het roer, de regisseur van de tedere vampierfilm Let the Right One In. Tinker, Tailor, Soldier, Poorman en Beggarman: dat zijn de codenamen die Control (John Hurt), het hoofd van de Britse spionagedienst MI6, zijn spion Jim Prideaux (Mark Strong) inprent. De namen staan voor de vijf mannen aan de top van MI6. Control vermoedt dat een van hen een Russische infiltrant is. Prideaux zal van zijn contact achter het IJzeren Gordijn vernemen wie de dubbelspion is.

Maar het gaat anders: Prideaux loopt vrijwel onmiddellijk in de val en wordt neergeschoten. Het verlies van zijn spion luidt de val in van de solistisch opererende Control. De leiding van MI6 wordt overgenomen door Percy Alleline (Toby Jones) die meer samenwerking wil met de Amerikanen. Maar het wonderbaarlijk goede spionagemateriaal dat nu uit het Oostblok komt (codenaam: 'Witchcraft') en de belevenissen van Ricky Tarr (Tom Hardy) in Boedapest wijzen erop dat er misschien toch iets mis is 'right at the top op the circus'. Controls voormalig rechterhand Smiley start een onderzoek. Wie is de mol? Percy Alleline, Roy Bland, Bill Haydon (Colin Firth) of Toby Esterhase?

Bromvlieg
Le Carré baseerde zijn verhaal op de hooggeplaatste Britse spion Kim Philby die in 1963 werd ontmaskerd als Sovjet-dubbelagent, en trok er zo'n 300 bladzijden voor uit. De televisieserie telde zeven episodes. In de twee uur die Alfredson ter beschikking staat, gaat dus onvermijdelijk iets verloren. Fans zullen het jargon missen ('lantarenopstekers'), sommige scènes worden anders uitgespeeld en enkele plotlijnen zullen de niet-ingewijde mogelijk iets te snel voorbijschieten. Het valt Alfredson te vergeven, want hij overtuigt verder volledig met een beheerst gefilmde spionagefilm die het ook eigenlijk helemaal niet moet hebben van de plot, maar van de fascinerende personages.

Het belangrijkste personage is zonder enige twijfel 'The Circus' zelf, het hoofdkantoor van de geheime dienst in Londen. De fenomenale art direction in Tinker, Tailor, Soldier, Spy en het camerawerk van Hoyte van Hoytema brengen die geheime wereld tot leven. Alfredson vangt de essentie ervan met dat steeds terugkerende shot vanuit de kleine documentenlift die piepend van de ene verdieping naar de andere knarst: de spionagedienst als logge, ouderwetse bureaucratie. De Zweedse regisseur weet vaker een lang stuk expositie in één verbazingwekkend mooi beeld te vangen. Smiley bijvoorbeeld, die een autoraampje opendraait om een bromvlieg naar buiten te laten. De kalme, oude intelligence officer die geen vlieg kwaad lijkt te doet, maar die wij later wel op een harteloze leugen betrappen. Oldmans Smiley voelt onwennig, maar het is goed dat hij de gebaartjes van Guinness niet heeft willen kopiëren. Zijn harde, koudere versie van Smiley voegt nieuwe spanning toe.

Dit zijn eenzame strijders. Mannen onder elkaar (er is die terugkerende hint naar homoseksualiteit) die elkaar voortdurend manipuleren, altijd liegen, nooit zichzelf laten zien. Na deze film en de succesvolle openingsweek in Engeland, is het geen geheim dat de vervolgroman Smiley's People Alfredsons volgende project zou moeten zijn.