The Substance

"Elke chemicus is ook een beetje een mysticus, anders is hij geen knip voor z'n neus waard." Aldus de Zwitserse ontdekker Albert Hofmann (1906-2008) die in 1943 de hallucinogene stof LSD ontdekte. Hij is dan bijna 100 jaar oud en wordt kort voor zijn dood nog eenmaal over zijn 'probleemkind', zoals hij de drug ook wel heeft genoemd, geïnterviewd. Dat gesprek vormt als archiefmateriaal de basis voor wat natuurlijk de zoveelste docu over LSD is, maar dat maakt de geschiedenis van het tripmiddel er niet minder interessant op.

The Substance: Albert Hofmann's LSD van de Zwitserse geluidsman en documentairemaker Albert Witz scheert langs de hoogtepunten: van psychiatrisch hulpmiddel, tot waarheidsserum voor de CIA en psychochemisch wapen voor het Amerikaanse leger, tot hippiesnoepgoed voor de Merry Pranksters die zich rondom One Flew Over the Cuckoo's Nest-schrijver Ken Kesey hadden verzameld, de 'turn on, tune in, drop out'-slogans van LSD-goeroe Timothy Leary, staatsvijand nummer één voor president Nixon en uiteindelijk rond de eeuwwisseling als 'nieuw' medicijn in de behandeling van angststoornissen en depressies in het laatste stadium van kanker.

De reden dat LSD filmmakers, gebruikers en criticasters zo blijft obsederen is natuurlijk niet alleen die roemruchte geschiedenis, dat hele esthetische beeldenarsenaal met z'n morfende golven en kleurexplosies, of de wetenschappelijke instructiefilmpjes van bad trips die ook op YouTube volop te vinden zijn. De fascinatie ligt er simpelweg in dat iedereen wil weten of er zoiets is als een andere werkelijkheid. Achter de onze. Of er inderdaad zoiets bestaat als de door schrijver Aldous Huxley gemunte 'doors of perception'. Is er meer te zien dan wij kunnen zien? Is het 'waar' wat die trippers meemaken? Zijn het beelden die door de drug worden ontsloten of gegenereerd?

In The Substance komen ze allemaal aan het woord. De Praagse psychiater Stanislav Grof die bij de eerste psychiatrische experimenten met LSD betrokken was. Leary's LSD-koker Nick Sand. Carolyn Garcia (a.k.a. Mountain Girl en de weduwe van Grateful Deads Jerry Garcia) die in een bouwvallige garage de bus heeft gestald waarmee de Merry Pranksters het land rondreden. Het definitieve woord over de drug wordt niet gesproken, erg veel nieuws is er ook niet, maar de mythe is spectaculair genoeg om je even mee te verpozen.

Interessanter is het recente onderzoek dat er met hoge doses LSD wordt gedaan naar paniekaanvallen en depressies bij terminale kankerpatiënten aan de Amerikaanse John Hopkins Universiteit. Of er nou een hierna/tussen/achtermaals is, of één groot golvend bewustzijn, of hoe onderzoekers en hippies hun LSD-ervaringen ook hebben beschreven, feit is dat deze patiënten zelfs met koptelefoon en oogmasker op hetzelfde gelukzalige gevoel 'zien' als al die trippers voor hen.