Inglourious Basterds

Quentin Tarantino neemt, net als zijn filmpersonages, nooit een blad voor de mond. Zijn betoog doorspekt hij met prikkelende observaties over het werk van zijn voorgangers en tijdgenoten.

Omdat de spraakwaterval sinds zijn debuutfilm Reservoir dogs in 1992 niets aan openhartigheid heeft ingeboet, is al een jaar of tien bekend dat hij de ambitie koesterde een actiefilm te maken die aansluit bij het Amerikaanse The dirty dozen (1967) en de Italiaanse variant Quel maledetto treno blindato (1978), die in de Verenigde Staten als The inglorious bastards werd uitgebracht.

Het epos dat nu met twee opzettelijke spelfouten als Inglourious basterds in de bioscoop verschijnt, wordt geafficheerd als een film waarin Brad Pitt met een groep wraaklustige joodse soldaten tijdens de Tweede Wereldoorlog nazi’s scalpeert, en lijkt daarmee inderdaad op de thematisch verwante inspiratiebronnen. Van de vele verrassingen die Tarantino’s nieuwste voor onbevangen kijkers in petto heeft, kunnen we één zonder plotbederf prijsgeven: de door Pitt op hilarische wijze aangevoerde bende vervult een kleinere rol dan werd verwacht.

Voor de spectaculaire en actierijke ontknoping, die drie afzonderlijke verhaallijnen samenbrengt, draait Inglourious basterds hoofdzakelijk om verbale confrontaties. De film is opgedeeld in vijf hoofdstukken, en opgebouwd uit nog geen twintig individuele scènes, waarvan de langste om uitgesponnen gesprekken draaien, die in het Frans, Duits en Engels plaatsvinden.

Daarmee gooit de maker heel wat Hollywoodregels overboord: een gangbare Amerikaanse speelfilm heeft veertig tot zestig scènes, is opgebouwd uit drie aktes en doet vreemde talen in de ban. Het recente Valkyrie voerde nazi’s op die keurig Engels spreken, en dat ondermijnde de beoogde geloofwaardigheid.

Zelden zijn historische feiten zo aanstekelijk met voeten getreden als in Inglourious basterds. De maker zet de oorlog als een filmgenre naar zijn hand, en heeft meer oog voor de Duitse filmgeschiedenis dan voor het beladen verleden.

Tarantino’s inventieve en gewaagde aanpak verdient lof en navolging, zeker waar het de taalkeuzes betreft, ook al worden sommige confrontaties onnodig lang opgerekt. Dat geldt echter niet voor het verbale steekspel in het eerste hoofdstuk, dat aan de opening van Sergio Leone’s Once upon a time in the west doet denken.

De scène draait volledig om de welsprekendheid en talenknobbel van de nazi Hans Landa, die een stoïcijnse Franse boer aan een lange ondervraging onderwerpt, en in de sublieme vertolking van Christoph Waltz een verpletterende indruk maakt.

Dat de Oostenrijker de acteursprijs in Cannes kreeg, verbaast niet: hij domineert de hele film, en vormt de verbindende schakel tussen de nazi’s, de basterds en een door Mélanie Laurent vertolkte bioscoopexploitante. De Joodse vrouw is een koele wraakengel zoals we die bij Tarantino vaker zagen, en met haar persoonlijke missie suggereert de maker dat de kracht van cinema de loop van de geschiedenis kan veranderen.

Daarmee brengt de meest cinefiele filmmaker van zijn generatie niet voor het eerst een eerbetoon aan de filmkunst en zijn voorgangers, maar hij doet dat nu met veel meer overtuiging, humor en flair dan in de voorganger Deathproof. Met het hoogst vermakelijke Inglourious basterds is Tarantino weer helemaal terug.