Il divo

Il divo, de met de juryprijs van Cannes bekroonde Italiaanse film van Paolo Sorrentino over het leven van de Italiaanse zevenvoudige premier Giulio Andreotti, opent met een aantal teksten.

Het is een soort stoomcursus naoorlogse Italiaanse politiek, waarin we leren dat de christendemocratische Andreotti een vaste waarde in de politiek was die, in allerlei functies, aan maar liefst 33 regeringen heeft deelgenomen. Hij was kortom het centrum van de macht in een periode dat die macht verknoopt was met de onderwereld, het Vaticaan, de Rode Brigades, en, om het nog hermetischer te maken, met de vrijmetselarijloge P2. Is het nodig om dit allemaal te begrijpen?

Welnee, Il divo is een spektakel dat ook nog te genieten zou zijn als iedereen zijn teksten in het Italiaans zong. Bovendien is voor de Italianen 'Gobetto' (de kleine gebochelde) ook een raadsel. Een man die verantwoordelijk werd gehouden voor al het kwaad in de wereld, voor de rechter werd gesleept en uiteindelijk, in hoger beroep, overal voor werd vrijgesproken. Stel je voor dat hij schuldig was bevonden, zegt men in Italië, dat zou hebben betekend dat het land al die jaren door een schurk was geleid!

Regisseur Paolo Sorrentino portretteert Andreotti in de nadagen van zijn laatste kabinet als een volstrekt geïsoleerd figuur, eenzaam, gekweld door migraine en slapeloosheid, in wie alle macht op bijna mystieke wijze is samengekomen. Zijn getrouwen zijn aasgieren die rond zijn politieke kadaver cirkelen om hun positie veilig te stellen.

De acteur Toni Servillo is een formidabele Andreotti, soms een karikatuur met zijn kromgetrokken schouders en zijn rare loopjes, maar ook een politieke sfinx, voortdurend net even slimmer en welbespraakter dan zijn entourage. Maar aangezien hij zich uitsluitend in orakeltaal uit, durft niemand hem tegen te spreken. En dan is er nog zijn enorme privéarchief waar hij voortdurend naar hint, genoeg om alle oppositie meteen het zwijgen op te leggen.

Sorrentino schetst een bijna abstract beeld van deze man die bij nacht en ontij door de gangen van de macht zwierf. Of nachtwandelingen ging maken, omringd door een klein leger van veiligheidsmensen.

Hij draagt niet als een Italiaanse Oliver Stone bewijsmateriaal aan, maar draagt zijn beschuldigingen aan in spectaculair gemonteerde sequenties waarin we reconstructies van de beroemde Italiaanse moordaanslagen (rechters, journalisten, bankiers, politici) zien, gecombineerd met de dagelijkse beslommeringen van Andreotti: schuldig door associatie. Twee zaken lijken hem in het bijzonder te kwellen: zijn betrokkenheid bij de moord op collega-politicus Aldo Moro en zijn favoriete hoofdpijnmedicijn dat van 'de apothekerslijst' dreigt te verdwijnen.

Sorrentino gebruikt beelden uit de kunst- en de filmgeschiedenis en verwijst naar opera's, het werk van Leonardo da Vinci, spaghettiwesterns en ook voor Coppola (onder meer The Godfather) deinst hij niet terug. De soundtrack is een bizarre, maar effectieve mix van bijna liturgische muziek met vreemde poptunes uit de jaren zeventig.

Toen Gomorra en Il divo op het vorige festival van Cannes hoge ogen gooiden, spraken de Italianen meteen van het neo-neo-realisme. Waarschijnlijk meer ingegeven door het verlangen naar het herleven van de gouden dagen van de Italiaanse cinema dan door een treffende gelijkenis. Hoe dan ook, op basis van deze twee films alleen kan gesteld worden dat de Italiaanse film terug is, neo of niet.