Episode III - Enjoy Poverty

Je zou Episode III – Enjoy poverty van Renzo Martens, vorig jaar de openingsfilm van het Idfa 2008, een documentaire kunnen noemen. Of een antidocumentaire. Of een kunstwerk (de film was ook te zien in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam). Of een egodocument, want er is iets voor te zeggen dat de film meer over de maker Renzo Martens dan over de toestand in de wereld vertelt.

‘De wereld’ is hier Centraal- en Oost-Congo, een van de onfortuinlijkste plekken op de planeet, waar mensen vermorzeld worden tussen hebzucht en oorlogszucht, terwijl een stroom kostbare grondstoffen naar het westen wordt afgevoerd. Martens loopt hier rond met zijn camera en neemt voortdurend een andere gedaante aan. De ene keer stelt hij, als een journalist, kritische vragen aan een plantage-eigenaar over het aantal van honger stervende kinderen op zijn grondgebied; de andere keer grijpt hij in en organiseert bijvoorbeeld een cursus voor Congolese huwelijksfotografen om ook eens te verdienen aan de misère in hun deel van de wereld.

Martens’ provocerende stelling is dat armoede Afrika’s voornaamste exportproduct is. ‘Enjoy poverty’ is de slagzin waarmee hij letterlijk de binnenlanden inreist. Hij heeft een generator en een neon uithangbord bij zich, en in een van de intrigerendste beelden zit een heel dorp bij het felgekleurde licht van de neon-slogan. Nog een rol die hij speelt: die van de moderne missionaris.

Iedereen wordt in deze film van harte uitgenodigd om verontwaardigd, geschokt en geprovoceerd te zijn – of gewoon geïrriteerd: over het feit dat Martens nooit eens zijn lens schoonveegt. En de verschrikkelijke ellende in dit deel van Afrika raakt de kijker altijd weer.
De vorm mag anarchistisch zijn, maar de provocatie is plat. De film roept associaties op met een meesterwerk als Hubert Saupers Darwin’s nightmare, de acties van Tony Chocolonely voor slaafvrije chocola of Paul Theroux’ Afrikaanse reisverslag Dark Star Safari, om maar eens drie bekende namen te noemen die dezelfde thema’s hebben aangesneden. Maar dan zonder dat de discussie bleef steken in bedenkingen over de vele agenda’s van de maker.