De Van Waveren tapes
Credits
-
RegieWim van der Aar, 2012LandNederlandtaalNederlandsduur87 min.
Guido is de jongste telg van een invloedrijke familie, die in de loop der jaren losgeslagen is uit hun sociaal-maatschappelijke positie van macht en rijkdom. De ondergang van het gezin is in de decennia voor de Tweede Wereldoorlog onherroepelijk ingezet. Guido brengt zijn jeugd door in groot isolement, wordt na vier jaar lagere school thuisgehouden en slaapt op de plek van zijn vader als vertrouweling van zijn moeder. Tot zijn vijfentwintigste woont hij thuis in het door de tijd overwoekerde en vervallen huis in Heemstede, dat in de volksmond het Spookhuis genoemd werd. In de jaren zeventig neemt hij meer dan zestig uur aan monologen, gesprekken en telefoongesprekken op.
De geluidstapes geven een unieke inkijk in zijn tragische levensverhaal: van zijn eenzame en bizarre jeugd in Heemstede tot zijn verdere maatschappelijke vervreemding in Amsterdam, waar hij zonder opleiding en werk leeft van het geld van zijn familie, in een typisch jaren zeventig decor van vrije liefde, communeplannen en experimentele therapieën. De geluidstapes gecombineerd met associatieve montages van dromerige beelden leggen een link tussen Guido's gedachten, het tijdsbeeld waarin de tapes zijn opgenomen en de zoektocht van Wim van der Aar naar de achterliggende werkelijkheid.
Lekker afluisteren
In 1996 doet filmmaker en -verzamelaar Wim van der Aar een opvallende vondst op het Waterlooplein. In een tas vindt hij zestig uur aan geluidstapes van ene Guido van Waveren (1944-2006). Deze telg uit een aan lager wal geraakt Heemsteeds geslacht had de gewoonte om telefoongesprekken met vrienden en familie op te nemen. Beluistering van het geluidsmateriaal roept een beeld op van een weggegooid leven: een jongen die na een moeizame jeugd onder een dominante moeder nooit meer zijn draai kon vinden.
In De Van Waveren Tapes presenteert Van der Aar het audioportret van Guido. Het is een beetje als een legpuzzel van 1000 stukjes waarvan je er maar een handvol tot je beschikking hebt: het plaatje blijft incompleet. Maar dat is tegelijk de kracht van de film. Als kijker wordt je direct het eenzame leven van Guido binnen gezogen. Elk nieuw puzzelstukje (lees: geluidsfragment) biedt een nieuw gezichtspunt: het gesprek met een advocaat over de familiegeheimen (vader kwam getraumatiseerd uit de oorlog); de telefoontjes met vriendin Nel (Guido heeft bindingsangsten en zit vast in het verleden); een toevallig gesprek met een hulpverlener (Guido overweegt Primal Scream-therapie). Het meest onthullend zijn de woordenwisselingen met Guido's moeder. We leren dat ze een talentvol architect was en het opvallende familiehuis in Heemstede heeft ontworpen. Maar ma was toch vooral een uiterst dwingende en gefrustreerde vrouw die Guido vroegtijdig van school haalde en hem altijd is blijven kleineren. In Guido's eigen woorden: 'Ik heb partij voor haar gekozen en me daarmee aan de hoogste boom opgeknoopt.'
Om de geluidsfragmenten te illustreren voert van der Aar allerlei kunstgrepen uit, de een wat succesvoller dan de ander. Hij bouwt diens huurkamertje na, zwerft met een super8-camera door Amsterdam en filmt blote meisjes. Het verandert weinig aan de kracht van de ontboezemingen: die blijft onveranderd sterk. Als Van der Aar uiteindelijk Nel opspoort en haar telefonisch interviewt, vallen de laatste, pijnlijke stukjes op hun plaats.