De helaasheid der dingen
Credits
-
RegieFelix van Groeningen, 2009LandBelgiëtaalNederlandsduur108 min.
Gunther Strobbe, 13 jaar oud, woont samen met zijn vader Celle en drie ooms (Breejen, Koen en Lowie) bij zijn grootmoeder. De Strobbes zijn, na een reeks mislukte huwelijken, terug ingetrokken bij hun hoogbejaarde moeder. Het mannengezin leeft er in het smerigste huis van het onooglijke Reetveerdegem onder het motto 'God schiep de dag en wij feesten er ons vrolijk doorheen'. Elke avond gaat Gunther met zijn vader en ooms naar de lokale kroeg. Zij drinken zich lazarus terwijl Gunther zijn strafwerk maakt.
De komst van tante Rosie en haar dochter Sylvie is een welkome afwisseling in de sleur van zijn uitzichtloze bestaan. Voor Gunther zijn Rosie en Sylvie het bewijs dat er leven bestaat buiten Reetveerdegem. De routine van alcohol, rokkenjagen en nietsdoen, wordt volledig doorbroken door een onverwachte inspectie van Kind en Gezin. Die laat er geen twijfel over bestaan: dit is geen omgeving waarin je een kind van 13 opvoedt. De reactie van vader Celle is kordaat: eerst slaat hij de inboedel kort en klein, dan timmert hij zijn zoon in elkaar en tenslotte meldt hij zich aan in een ontwenningskliniek. Komt het daarna nog goed tussen vader en zoon? IJdele hoop zo blijkt, want tijdens zijn eerste vrije weekend weerstaat vader Celle niet aan de lokroep van de Reetveerdegemse cafés. Kan Gunther op zijn minst de loop van zijn eigen geschiedenis beïnvloeden? Kan hij het lot alsnog een lelijke loer draaien? Kan hij wél ontsnappen aan de helaasheid der dingen?
Winnaar van de Prix Art et Essay in Cannes.
Verrukkelijke absurdistische tragikomedie
“Het trof me opnieuw dat alles van schoonheid kapot moest of vertrok uit ons dorp,” zegt de op zijn jeugd terugblikkende Gunther Strobbe (Valentijn Dhaenens), die de zoon is van een van de broers, als voice-over in De helaasheid der dingen.
Schoonheid is inderdaad niet de eerste gedachte die opkomt bij het zien van de verfilming van de semi-autobiografische roman van Dimitri Verhulst. De film voert in het gehucht Reetveerdegem (what’s in a name) vier volwassen broers op, die zo’n puinhoop van hun leven hebben gemaakt dat ze alleen nog bij hun oude moeder (Gilda De Bal) terecht kunnen.
Alle vier trekken in bij de laconieke bejaarde vrouw, die ‘een hart heeft dat groter is dan haar pensioen’, zodat al snel de deurwaarder op de stoep staat – om na bedreigingen van de broers weer snel te verdwijnen. De nietsnutten slijten hun dagen met slap geouwehoer, gore moppen, smerige liedjes en sloten alcohol en geflirt in de kroeg.
Het ligt voor de hand dat ook de dertienjarige Gunther op dit ranzige spoor zal belanden, maar de jongen droomt van een ander leven. “Hij is een Strobbe, maar wel anders,” zegt zijn verbijsterde vader, die niet begrijpt dat zijn zoon liever schrijver wordt dan beroepsalcoholist. Wat zijn dat voor kapsones?
De helaasheid der dingen, dat geselecteerd werd voor het Cannes-programma Quizaine, had makkelijk een loodzwaar sociaal-realistisch drama kunnen worden, maar regisseur Felix van Groeningen, die eerder Dagen zonder lief maakte, heeft een verrukkelijke, absurdistische, kolderieke tragikomedie gemaakt.
De onbehouwen personages doen denken aan de rauwe primitievelingen in de romans van Hugo Claus. Ze roepen dezelfde ambivalente gevoelens op, doordat ze geen doortrapte slechteriken zijn, maar in het leven vastgelopen onnozele halzen. Het zijn mannen die zich geen zelfreflectie kunnen permitteren, omdat ze dan in een gapende leegte staren.