Catfish

Catfish is een van de meest intrigerende films van het jaar. Omdat er in de VS al zoveel over in de openbaarheid is gekomen, wordt daar inmiddels aangenomen dat het verhaal echt is. Maar dankzij Exit Through the Gift Shop en I'm Still Here en het overnieuw opgelaaide debat over nepdocumentaires blijf je plezierig sceptisch. De vraag naar het waarheidsgehalte is één van de onmiskenbare fascinaties die je als kijker met de film kunt hebben.

Als je ervoor kiest Catfish als werkelijkheid te zien dan lijkt dit aanvankelijk een belangrijk document over Facebook. Meer zelfs dan The Social Network, die trouwens verdacht snel in het geheugen wegzakt. Maar meer nog dan aan de digitale media raakt de film aan veel oudere fenomenen als exploitatie en identiteit. Dat klinkt niet erg sexy maar de manier waarop die twee in catfish met elkaar verweven zijn, krijgt hier en daar thriller-achtige trekken.

Waar gaat het over? De New Yorkse makers lopen min of meer toevallig tegen hun onderwerp aan wanneer de broer van een van hen via Facebook in contact komt met een gezin ergens in de buurt van Chicago. Terwijl die relatie zich langzamerhand concentreert op de oudste dochter Megan en het karakter van een verliefdheid begint te krijgen, lijken de drie New Yorkers haar op steeds meer leugens te betrappen. Ze beginnen zelfs te twijfelen of Megan wel bestaat en besluiten langs te gaan.

Wat ze ontdekken, lijkt voor de documentaire te mooi om waar te zijn. Het is tragiek en triomf tegelijk. Niet die van hen maar van Angela, de vrouw die vrijwel alles wat de drie mannen de afgelopen maanden op Facebook is verteld, verzonnen blijkt te hebben. In de confrontatie tussen Angela en de makers krijgt Catfish een aura dat moeilijk te doorgronden is, en daar zit de andere grote fascinatie. Wie gebruikt wie? De filmmakers misbruiken Angela door haar kwetsbaarheid in de openbaarheid te brengen maar andersom liet zij een van hen maandenlang in de waan met een jonge vrouw contact te hebben. Op een verdraaide manier is het Angela die de macht in handen heeft. Of wij allemaal, omdat we allemaal de macht hebben om verhalen te maken. Misschien ligt daar wel het wezen van de film.

Je kunt er ook voor kiezen dat Catfish niet echt is. Dat het verhaal over de fictie van Angela als in een Droste-effect evengoed een fictie van twee filmmakers kan zijn. Want is hun boodschap niet dat elke werkelijkheid te fabriceren is? Waarom deze dan niet?